<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X22n0434">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 434 阿彌陀經直解正行</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 434 阿彌陀經直解正行</title>
			<author>淸 了根纂註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">22</idno>.<idno type="no">434</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">阿彌陀經直解正行</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00224">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00224</charName>
				<mapping cb:dec="983264" type="PUA">U+F00E0</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DE73</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*梨]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB14618">
				<charName>CBETA CHARACTER CB14618</charName>
				<mapping cb:dec="997658" type="PUA">U+F391A</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>⿰木頁</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15179">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15179</charName>
				<mapping cb:dec="998219" type="PUA">U+F3B4B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>雀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[少/隹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16014">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16014</charName>
				<mapping cb:dec="999054" type="PUA">U+F3E8E</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+979E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鞞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鞥-合+(白-日+田)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17736">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17736</charName>
				<mapping cb:dec="1000776" type="PUA">U+F4548</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DF1E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[病-丙+恙]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-06-28T14:44:57">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0912b" n="0912b"/>
<lb ed="X" n="0912b01"/>
<lb ed="X" n="0912b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">阿彌陀經直解正行</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0912b03"/><cb:docNumber>No. 434</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0912b04"/><lb ed="R033" n="0726a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>佛說阿彌陀經直解正行</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0912b05"/><lb ed="R033" n="0726a02"/><byline cb:type="author">後學秀水覺海寺沙門了根纂註</byline>
<lb ed="X" n="0912b06"/><lb ed="R033" n="0726a03"/><byline cb:type="other">嗣法<note place="inline">達智達純</note>同<note place="inline">達本凌居士達淸陳居士</note>校訂</byline>
<lb ed="X" n="0912b07"/><lb ed="R033" n="0726a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0912b0701">△序明題義。</p>
<lb ed="X" n="0912b08"/><lb ed="R033" n="0726a05"/><p xml:id="pX22p0912b0801">此經本名無量平等淸淨覺經。一名無量壽佛經。
<lb ed="X" n="0912b09"/><lb ed="R033" n="0726a06"/>凡前後諸師。譯改經名。難以盡擧。自唐時。此經傳
<lb ed="X" n="0912b10"/><lb ed="R033" n="0726a07"/>至中華。元奘法師。譯名稱讚淨土佛攝受經。師係
<lb ed="X" n="0912b11"/><lb ed="R033" n="0726a08"/>洛州陳氏子。童年出家。卽善講論經律。時號神人。
<lb ed="X" n="0912b12"/><lb ed="R033" n="0726a09"/>歲至二十一。自貞觀三年。往西域取經。備經險難。
<lb ed="X" n="0912b13"/><lb ed="R033" n="0726a10"/>歷過一百五十國土。遂至舍衛。取經六百餘部。今
<lb ed="X" n="0912b14"/><lb ed="R033" n="0726a11"/>此彌陀經亦在內焉。至貞觀十九年還京。師手譯
<lb ed="X" n="0912b15"/><lb ed="R033" n="0726a12"/>者。計成千餘卷。今稱阿彌陀經者。卽羅什師譯之
<lb ed="X" n="0912b16"/><lb ed="R033" n="0726a13"/>名也。以經中正宗專持名號方法。衆所樂聞。擧此
<lb ed="X" n="0912b17"/><lb ed="R033" n="0726a14"/>六字立題。人皆信受流通也。首云佛者。卽釋迦佛
<lb ed="X" n="0912b18"/><lb ed="R033" n="0726a15"/>也。是<name role="" type="person">淨飯王</name>之子。佛母<name role="" type="person">摩耶夫人</name>。降生於<name role="" type="person">周昭王</name>。
<lb ed="X" n="0912b19"/><lb ed="R033" n="0726a16"/>二十四年四月八日。童名悉達。年至二十五出家。
<lb ed="X" n="0912b20"/><lb ed="R033" n="0726a17"/>赴<name role="" type="person">象頭山</name>習定。任其蘆穿膝。<g ref="#CB15179">雀</g>巢灌頂。飢飱麻麥。
<lb ed="X" n="0912b21"/><lb ed="R033" n="0726a18"/>如是苦行六年。夜覩明星。方獲大悟。卽說法度人
<lb ed="X" n="0912b22"/><lb ed="R033" n="0726b01"/>四十九年耳。住世壽至八十。涅槃後一千餘年。至
<lb ed="X" n="0912b23"/><lb ed="R033" n="0726b02"/>漢明帝。永平十一年。敎流震旦。至今時又一千餘
<lb ed="X" n="0912b24"/><lb ed="R033" n="0726b03"/>年矣。所云佛字之義。曰覺。佛說阿者無也。彌陀者
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0912c" n="0912c"/>
<lb ed="X" n="0912c01"/><lb ed="R033" n="0726b04"/>量也。故又號曰無量壽佛。或問曰。阿彌陀佛是何
<lb ed="X" n="0912c02"/><lb ed="R033" n="0726b05"/>時人耶。答云。諸佛皆有法報化三身。隨機應現。若
<lb ed="X" n="0912c03"/><lb ed="R033" n="0726b06"/>論事者。雖應化聖人。事必有時。然此阿彌陀佛。是
<lb ed="X" n="0912c04"/><lb ed="R033" n="0726b07"/>無量劫前。及無量劫後。統屬現在說法。幷可略擧
<lb ed="X" n="0912c05"/><lb ed="R033" n="0726b08"/>言之。乃無量劫前。彼方有一國王。名曰法藏。捨位
<lb ed="X" n="0912c06"/><lb ed="R033" n="0726b09"/>出家。所發四十八願。廣度衆生。卽今阿彌陀佛。是
<lb ed="X" n="0912c07"/><lb ed="R033" n="0726b10"/>法藏比邱所成之佛。而且阿彌陀佛隨時應現於
<lb ed="X" n="0912c08"/><lb ed="R033" n="0726b11"/>世。所爲愚迷人衆。演習淨業自成阿彌陀佛之起
<lb ed="X" n="0912c09"/><lb ed="R033" n="0726b12"/>居。莫可勝數。故而前朝後代皆有阿彌陀佛顯名
<lb ed="X" n="0912c10"/><lb ed="R033" n="0726b13"/>出世。審此意者。何可定耶。又問曰。阿彌陀旣是前
<lb ed="X" n="0912c11"/><lb ed="R033" n="0726b14"/>劫中佛。乃釋迦佛云。阿彌陀佛現在說法。莫非又
<lb ed="X" n="0912c12"/><lb ed="R033" n="0726b15"/>同時耶。答云。昔有智覺菩薩云。總持經中說三十
<lb ed="X" n="0912c13"/><lb ed="R033" n="0726b16"/>七佛。皆乃無量劫前毗盧遮那一佛化身。此毗盧
<lb ed="X" n="0912c14"/><lb ed="R033" n="0726b17"/>佛道有五智。一曰。大圓鏡智。性也。二曰。平等性智。
<lb ed="X" n="0912c15"/><lb ed="R033" n="0726b18"/>體也。三曰。妙觀察智。用也。四曰。成所作智。信也。五
<lb ed="X" n="0912c16"/><lb ed="R033" n="0727a01"/>曰。淸淨智。是毗盧佛用中用也。自當中央法界淸
<lb ed="X" n="0912c17"/><lb ed="R033" n="0727a02"/>淨智。次從四智。流出四方衆如來。其妙觀察智。更
<lb ed="X" n="0912c18"/><lb ed="R033" n="0727a03"/>流出<name role="" type="person">西方極樂世界</name>。爲無量壽如來。則一佛雙現
<lb ed="X" n="0912c19"/><lb ed="R033" n="0727a04"/>兩土。可知阿彌陀在釋迦佛之前無量劫矣。況此
<lb ed="X" n="0912c20"/><lb ed="R033" n="0727a05"/>經中。我佛所說。阿彌陀佛成佛以來。於今十劫之
<lb ed="X" n="0912c21"/><lb ed="R033" n="0727a06"/>證據。又問曰。果然如是。但此阿彌陀經是釋迦佛
<lb ed="X" n="0912c22"/><lb ed="R033" n="0727a07"/>親口所說。因何亦云<name role="" type="person">西方極樂世界</name>阿彌陀佛現
<lb ed="X" n="0912c23"/><lb ed="R033" n="0727a08"/>在說法耳。答云。我佛知其阿彌陀佛。應機說法無
<lb ed="X" n="0912c24"/><lb ed="R033" n="0727a09"/>量。願度衆生無量。光明接引無量。蓮華化生無量。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0913a" n="0913a"/>
<lb ed="X" n="0913a01"/><lb ed="R033" n="0727a10"/>若今時人。一心執持一句阿彌陀佛名號。堅心不
<lb ed="X" n="0913a02"/><lb ed="R033" n="0727a11"/>退。臨終決定往生<name role="" type="person">西方極樂世界</name>中。雖然佛不同
<lb ed="X" n="0913a03"/><lb ed="R033" n="0727a12"/>時。可謂阿彌陀佛尙在矣。故不可以過現未三世
<lb ed="X" n="0913a04"/><lb ed="R033" n="0727a13"/>中推論出世耳。但諸佛菩薩。千般說法。萬種化度。
<lb ed="X" n="0913a05"/><lb ed="R033" n="0727a14"/>因何我等總不成佛。何故。夫佛及凡夫。同爲這一
<lb ed="X" n="0913a06"/><lb ed="R033" n="0727a15"/>箇性靈而<anchor xml:id="nkr_note_add_0913a0601" n="0913a0601"/><anchor xml:id="beg0913a0601" n="0913a0601"/>已<anchor xml:id="end0913a0601"/>。佛將拔苦願力。或應化世間入類度
<lb ed="X" n="0913a07"/><lb ed="R033" n="0727a16"/>人。雖足無停息。其佛性。照而常覺。覺而常照。古今
<lb ed="X" n="0913a08"/><lb ed="R033" n="0727a17"/>動靜不異。所謂無量壽也。我等凡夫。性本同覺。因
<lb ed="X" n="0913a09"/><lb ed="R033" n="0727a18"/>心執著色相爲重。是以物欲所蔽。常背其覺。雖頭
<lb ed="X" n="0913a10"/><lb ed="R033" n="0727b01"/>出頭沒。長在麗天杲日之中。却如黑夜度日。若明
<lb ed="X" n="0913a11"/><lb ed="R033" n="0727b02"/>此經之義。則知自心以暗轉明。如失物復得。豈非
<lb ed="X" n="0913a12"/><lb ed="R033" n="0727b03"/>一生之大幸耶。人若閱經聽講。愼勿輕心放過。名
<lb ed="X" n="0913a13"/><lb ed="R033" n="0727b04"/>曰受持此經。事雖難信。且努力細審一番看。</p>
<lb ed="X" n="0913a14"/><lb ed="R033" n="0727b05"/><p xml:id="pX22p0913a1401">△表顯譯師。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0913a15"/><lb ed="R033" n="0727b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0913a1501">姚秦。三藏法師鳩摩羅什譯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0913a16"/><lb ed="R033" n="0727b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0913a1601">姚秦。代姓之並擧。三藏者。通秦文字兼知西語幷
<lb ed="X" n="0913a17"/><lb ed="R033" n="0727b08"/>顯師德之稱。法師者。爲佛法所屬明剖誨人。鳩摩。
<lb ed="X" n="0913a18"/><lb ed="R033" n="0727b09"/>童年耆德也。羅什者。譯梵成華。西語曰梵。中國曰
<lb ed="X" n="0913a19"/><lb ed="R033" n="0727b10"/>華。能達兩地文字之什。所稱羅什也。師係中天國
<lb ed="X" n="0913a20"/><lb ed="R033" n="0727b11"/>人氏。其國卽秦代也。父名鳩摩羅琰。家世相國。棄
<lb ed="X" n="0913a21"/><lb ed="R033" n="0727b12"/>榮出遊。遇龜兹王以妹配之。生師。師年七齡。隨母
<lb ed="X" n="0913a22"/><lb ed="R033" n="0727b13"/>入寺取鉢頂首。遂悟萬法惟心句。卽通三藏敎義。
<lb ed="X" n="0913a23"/><lb ed="R033" n="0727b14"/>王施金獅子座。其秦國太史奏云異星現於西<anchor xml:id="nkr_note_orig_0913001" n="0913001"/>城。
<lb ed="X" n="0913a24"/><lb ed="R033" n="0727b15"/>比星出大德智人故。王云。朕知龜兹有什師。深契
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0913b" n="0913b"/>
<lb ed="X" n="0913b01"/><lb ed="R033" n="0727b16"/>佛法。能作後學宗師。莫非此耶。遂遣將迎師歸國。
<lb ed="X" n="0913b02"/><lb ed="R033" n="0727b17"/>師知中途國主。名姚萇。欲害什師。辭之不覲。後姚
<lb ed="X" n="0913b03"/><lb ed="R033" n="0727b18"/>萇亦聞師名。固請不允。萇亡。子興復請。始應赴姚
<lb ed="X" n="0913b04"/><lb ed="R033" n="0728a01"/>以致歸秦。秦爲國師。因姚氏父子請歸於秦。故云
<lb ed="X" n="0913b05"/><lb ed="R033" n="0728a02"/>姚秦也。師所譯經計三百餘部。發揮幽致。在宏始
<lb ed="X" n="0913b06"/><lb ed="R033" n="0728a03"/>十一年間。終而舌根不壞。葢云師譯之經。佛語不
<lb ed="X" n="0913b07"/><lb ed="R033" n="0728a04"/>虗。所以舌根應驗如此。</p>
<lb ed="X" n="0913b08"/><lb ed="R033" n="0728a05"/><p xml:id="pX22p0913b0801">△特示極樂正宗綱領。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0913b09"/><lb ed="R033" n="0728a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0913b0901">如是我聞。一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>。祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0913b10"/><lb ed="R033" n="0728a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0913b1001">如者不思善。不思惡。心卽不亂。湛然之義。曰如。是
<lb ed="X" n="0913b11"/><lb ed="R033" n="0728a08"/>者。卽此心。亦非執有。亦非執無。曰是。我聞者。謂如
<lb ed="X" n="0913b12"/><lb ed="R033" n="0728a09"/>是之法。我阿難之所親聞。一時者。佛及弟子說聽
<lb ed="X" n="0913b13"/><lb ed="R033" n="0728a10"/>成就一時也。此出阿難問佛求定經體。佛示。經首
<lb ed="X" n="0913b14"/><lb ed="R033" n="0728a11"/>當云如是我聞。一時佛在某處。與某衆說某法言
<lb ed="X" n="0913b15"/><lb ed="R033" n="0728a12"/>之。故凡經首皆同此類。葢是遵佛遺勅之體。佛卽
<lb ed="X" n="0913b16"/><lb ed="R033" n="0728a13"/>敎主。是覺中之聖。覺有二義。一曰外覺。觀諸法空。
<lb ed="X" n="0913b17"/><lb ed="R033" n="0728a14"/>二曰內覺。湛然空寂。所謂不被塵惑。如如不動。爲
<lb ed="X" n="0913b18"/><lb ed="R033" n="0728a15"/>聖中聖也。在住也。舍衛者國名。其國富庶遠聞。祗
<lb ed="X" n="0913b19"/><lb ed="R033" n="0728a16"/>太子諱。又僧舍曰祗園。如蘭若華宮鹿苑之類乎。
<lb ed="X" n="0913b20"/><lb ed="R033" n="0728a17"/>其國主。號曰波斯匿王。佛乃竺國敎主。緣至舍衛
<lb ed="X" n="0913b21"/><lb ed="R033" n="0728a18"/>隣國。遇一長者。名曰給孤。見佛道貌威儀。法忍莫
<lb ed="X" n="0913b22"/><lb ed="R033" n="0728b01"/>測。卽買祗陀太子之園。將珍寶莊嚴。迎佛供養。太
<lb ed="X" n="0913b23"/><lb ed="R033" n="0728b02"/>子云。園屬卿者。樹不屬卿耳。要伐其樹。長者思惟。
<lb ed="X" n="0913b24"/><lb ed="R033" n="0728b03"/>華樹盈潤堪可供佛。太子云。取樹者。一葉一金錢。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0913c" n="0913c"/>
<lb ed="X" n="0913c01"/><lb ed="R033" n="0728b04"/>長者欲償其價。太子心迴意轉。請佛說法。不應如
<lb ed="X" n="0913c02"/><lb ed="R033" n="0728b05"/>此。太子云。卿捨其園。我捨其樹。同爲施主。長者。於
<lb ed="X" n="0913c03"/><lb ed="R033" n="0728b06"/>中卽造六十四所大寺。正中佛居。其餘普施孤獨
<lb ed="X" n="0913c04"/><lb ed="R033" n="0728b07"/>窮民。感嘆太子施樹。合名曰祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0913c05"/><lb ed="R033" n="0728b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0913c0501">與大比丘僧。千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0913c06"/><lb ed="R033" n="0728b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0913c0601">與者。佛亦隨衆。比邱者。佛之弟子。戒行無違。道德
<lb ed="X" n="0913c07"/><lb ed="R033" n="0728b10"/>並茂。曰比邱。指高僧之統呼。如稱僧伽六和等也。
<lb ed="X" n="0913c08"/><lb ed="R033" n="0728b11"/>比邱兼有三義。一曰乞士。乞法資慧命。乞食資色
<lb ed="X" n="0913c09"/><lb ed="R033" n="0728b12"/>身。二曰怖魔。使魔生驚怖故。三曰破惡。破見思煩
<lb ed="X" n="0913c10"/><lb ed="R033" n="0728b13"/>惱諸惡故。大者。尊德之稱。佛有往來。比邱隨侍。一
<lb ed="X" n="0913c11"/><lb ed="R033" n="0728b14"/>日佛示比邱。各去遊方化度衆生。我今自往摩竭
<lb ed="X" n="0913c12"/><lb ed="R033" n="0728b15"/>提國去。彼國有四迦葉。摩訶大迦葉。<name role="" type="person">優樓頻</name>螺迦
<lb ed="X" n="0913c13"/><lb ed="R033" n="0728b16"/>葉。<name role="" type="person">伽耶迦葉</name>。<name role="" type="person">那提迦葉</name>。各有二百五十弟子。是火
<lb ed="X" n="0913c14"/><lb ed="R033" n="0728b17"/>龍外道。佛行至晚。於大迦葉借宿。迦葉允佛。與火
<lb ed="X" n="0913c15"/><lb ed="R033" n="0728b18"/>龍窟中安歇。更深。火龍七竅出火。燒如來身。如來
<lb ed="X" n="0913c16"/><lb ed="R033" n="0729a01"/>以般若淸涼三昧而坐。此火返燒本龍。龍見如來
<lb ed="X" n="0913c17"/><lb ed="R033" n="0729a02"/>面前一鉢淸涼而入藏之。迦葉見佛威光。領二百
<lb ed="X" n="0913c18"/><lb ed="R033" n="0729a03"/>五十弟子投佛出家。在後三迦葉俱領弟子。從佛
<lb ed="X" n="0913c19"/><lb ed="R033" n="0729a04"/>出家。佛又念甁沙國王。率四迦葉千弟子。入王舍
<lb ed="X" n="0913c20"/><lb ed="R033" n="0729a05"/>城。王知佛來。令百官迎佛入國。有一長者。名迦陵。
<lb ed="X" n="0913c21"/><lb ed="R033" n="0729a06"/>見佛入國君民敬奉。未有精舍。長者卽捨竹園。王
<lb ed="X" n="0913c22"/><lb ed="R033" n="0729a07"/>起殿宇。請佛安居。後有阿捨婆耆比邱入村。舍利
<lb ed="X" n="0913c23"/><lb ed="R033" n="0729a08"/>弗。忽逢於路。見佛威儀。問其何故。比邱答云。我佛
<lb ed="X" n="0913c24"/><lb ed="R033" n="0729a09"/>天人之尊。予尙年幼。學道日淺。豈解如來妙法。卽
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0914a" n="0914a"/>
<lb ed="X" n="0914a01"/><lb ed="R033" n="0729a10"/>說偈曰。佛說一切法。除人一切心。人無一切心。何
<lb ed="X" n="0914a02"/><lb ed="R033" n="0729a11"/>須一切法。舍利弗。聞偈便悟如來元旨。皈吿目犍
<lb ed="X" n="0914a03"/><lb ed="R033" n="0729a12"/>連。亦於言下開悟。是二人。共領二百五十弟子依
<lb ed="X" n="0914a04"/><lb ed="R033" n="0729a13"/>佛出家。是故千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914a05"/><lb ed="R033" n="0729a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914a0501">皆是大阿羅漢。衆所知識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914a06"/><lb ed="R033" n="0729a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914a0601">皆是者。承上文而言。阿羅漢者。卽梵語也。唐言無
<lb ed="X" n="0914a07"/><lb ed="R033" n="0729a16"/>著。謂無煩惱。無貪嗔。無違順。心境俱空。內外常寂。
<lb ed="X" n="0914a08"/><lb ed="R033" n="0729a17"/>無法可學。是名阿羅漢。羅漢能含四義。一者應供。
<lb ed="X" n="0914a09"/><lb ed="R033" n="0729a18"/>爲人天福田。乞士果也。二者殺賊。殺盡煩惱賊。斷
<lb ed="X" n="0914a10"/><lb ed="R033" n="0729b01"/>迷果也。三者遠惡。斷盡三惡覺。三惡。卽貪嗔痴。破
<lb ed="X" n="0914a11"/><lb ed="R033" n="0729b02"/>惡果也。四者無生。不受後有。謂三界惑盡。更不受
<lb ed="X" n="0914a12"/><lb ed="R033" n="0729b03"/>生。怖魔果也。乃至無學之學。是名眞學。故云大也。
<lb ed="X" n="0914a13"/><lb ed="R033" n="0729b04"/>知者。不被諸相所纏。不被煩惱所縛。不被思愛所
<lb ed="X" n="0914a14"/><lb ed="R033" n="0729b05"/>留。不被無明所覆。故名曰知。識者。有生必有死。有
<lb ed="X" n="0914a15"/><lb ed="R033" n="0729b06"/>象必有壞。所以箇臭皮囊一包膿血。豈我之常物。
<lb ed="X" n="0914a16"/><lb ed="R033" n="0729b07"/>凡所有相無相。尙非是道。知其至理之義。無以爲
<lb ed="X" n="0914a17"/><lb ed="R033" n="0729b08"/>之。故名曰識。恒任四大皆空。五蘊非有。人法兩忘。
<lb ed="X" n="0914a18"/><lb ed="R033" n="0729b09"/>此謂無所不知。無所不識。是名知識。果然如是得
<lb ed="X" n="0914a19"/><lb ed="R033" n="0729b10"/>力操持。可謂眞善知識矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914a20"/><lb ed="R033" n="0729b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914a2001">長老舍利弗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914a21"/><lb ed="R033" n="0729b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914a2101">長老者。齒德過人之稱。非獨舍利弗爲稱長老。後
<lb ed="X" n="0914a22"/><lb ed="R033" n="0729b13"/>至阿<g ref="#CB00145">㝹</g>樓<g ref="#CB00501">䭾</g>等尊者。皆是長老。佛爲是等上首弟
<lb ed="X" n="0914a23"/><lb ed="R033" n="0729b14"/>子。統能智願行三德具足。能解此經。佛所先云長
<lb ed="X" n="0914a24"/><lb ed="R033" n="0729b15"/>老二字。似乎槩呼之意。首擧舍利弗者。緣伊智慧
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0914b" n="0914b"/>
<lb ed="X" n="0914b01"/><lb ed="R033" n="0729b16"/>第一。舍利弗卽名鶖子。其母身容端正。眼如鶖鷺。
<lb ed="X" n="0914b02"/><lb ed="R033" n="0729b17"/>兼母之名耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b03"/><lb ed="R033" n="0729b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914b0301"><name role="" type="person">摩訶目犍連</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b04"/><lb ed="R033" n="0730a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914b0401">此云大<anchor xml:id="nkr_note_add_0914b0401" n="0914b0401"/><anchor xml:id="beg0914b0401" n="0914b0401"/>采<anchor xml:id="end0914b0401"/>菽。是姓名也。其族人衆。卽他爲長。故名
<lb ed="X" n="0914b05"/><lb ed="R033" n="0730a02"/>大<anchor xml:id="nkr_note_add_0914b0501" n="0914b0501"/><anchor xml:id="beg0914b0501" n="0914b0501"/>采<anchor xml:id="end0914b0501"/>菽。神通第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b06"/><lb ed="R033" n="0730a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914b0601"><name role="" type="person">摩訶迦葉</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b07"/><lb ed="R033" n="0730a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914b0701">摩訶。此云大。迦葉。此云龜氏。具云大龜氏。其祖感
<lb ed="X" n="0914b08"/><lb ed="R033" n="0730a05"/>靈龜負仙圖而出。遂以族名。又云飮光。繇宿生爲
<lb ed="X" n="0914b09"/><lb ed="R033" n="0730a06"/>冶金師。有貧女同以金珠。同修塔像。後身常得金
<lb ed="X" n="0914b10"/><lb ed="R033" n="0730a07"/>色爲名。能持一切苦行。頭陀第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b11"/><lb ed="R033" n="0730a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914b1101"><name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b12"/><lb ed="R033" n="0730a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914b1201">此云文飾。謂文<anchor xml:id="nkr_note_add_0914b1201" n="0914b1201"/><anchor xml:id="beg0914b1201" n="0914b1201"/>采<anchor xml:id="end0914b1201"/>修飾故。南天竺國婆羅門族氏。
<lb ed="X" n="0914b13"/><lb ed="R033" n="0730a10"/>善分別佛義。敷演敎道。論義第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b14"/><lb ed="R033" n="0730a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914b1401"><name role="" type="person">摩訶拘絺羅</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b15"/><lb ed="R033" n="0730a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914b1501">此云大膝。從形狀得名故。係舍利弗之母舅。具大
<lb ed="X" n="0914b16"/><lb ed="R033" n="0730a13"/>辯才。答問第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b17"/><lb ed="R033" n="0730a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914b1701">離婆多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b18"/><lb ed="R033" n="0730a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914b1801">此云星宿。一云室宿。因父母禱星而生。室宿者。二
<lb ed="X" n="0914b19"/><lb ed="R033" n="0730a16"/>十八宿中第十三宿也。謂正心不動故。無顚倒第
<lb ed="X" n="0914b20"/><lb ed="R033" n="0730a17"/>一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b21"/><lb ed="R033" n="0730a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914b2101">周利槃陀伽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b22"/><lb ed="R033" n="0730b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914b2201">此云繼道。因母省親生於路傍故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0914001" n="0914001"/>姿性魯鈍。唯誦
<lb ed="X" n="0914b23"/><lb ed="R033" n="0730b02"/>半偈。得證羅漢果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914b24"/><lb ed="R033" n="0730b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914b2401">難陀。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0914c" n="0914c"/>
<lb ed="X" n="0914c01"/><lb ed="R033" n="0730b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914c0101">此云善歡喜。是佛之親弟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c02"/><lb ed="R033" n="0730b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914c0201"><name role="" type="person">阿難陀</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c03"/><lb ed="R033" n="0730b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914c0301">此云慶喜。是<name role="" type="person">白飯王</name>子。<name role="" type="person">白飯王</name>。與佛父<name role="" type="person">淨飯王</name>弟
<lb ed="X" n="0914c04"/><lb ed="R033" n="0730b07"/>兄。慶喜。是釋迦佛之堂弟。是佛成道日生。擧國忻
<lb ed="X" n="0914c05"/><lb ed="R033" n="0730b08"/>慶之爲名。十齡出家。依佛十年。方爲侍者。總持佛
<lb ed="X" n="0914c06"/><lb ed="R033" n="0730b09"/>敎。憶念不忘。獨力結集藏典。多聞第一。法度鬼魅。
<lb ed="X" n="0914c07"/><lb ed="R033" n="0730b10"/>此尊者爲始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c08"/><lb ed="R033" n="0730b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914c0801">羅睺羅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c09"/><lb ed="R033" n="0730b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914c0901">此云覆障。卽釋迦佛之子。母<name role="" type="person">耶輸陀羅</name>夫人。在母
<lb ed="X" n="0914c10"/><lb ed="R033" n="0730b13"/>胎六年。因夙世曾塞鼠穴六日。所報此障是也。此
<lb ed="X" n="0914c11"/><lb ed="R033" n="0730b14"/>諱。是修羅名。修羅。能障蔽日月之光。昔佛欲出家。
<lb ed="X" n="0914c12"/><lb ed="R033" n="0730b15"/>父王曰。汝未有子。豈可出家乎。因待子六年之阻。
<lb ed="X" n="0914c13"/><lb ed="R033" n="0730b16"/>佛亦受障矣。故以爲名。密行第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c14"/><lb ed="R033" n="0730b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914c1401"><name role="" type="person">憍梵波提</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c15"/><lb ed="R033" n="0730b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914c1501">此云牛呞。緣夙生爲牛。因過去世中輕弄沙門。後
<lb ed="X" n="0914c16"/><lb ed="R033" n="0731a01"/>報爲牛。殃盡作佛。立此名者。過未免懷。位居天上
<lb ed="X" n="0914c17"/><lb ed="R033" n="0731a02"/>尸利沙園。諸天供奉。故稱受天供第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c18"/><lb ed="R033" n="0731a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914c1801"><name role="" type="person">賓頭盧</name>頗羅墮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c19"/><lb ed="R033" n="0731a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914c1901">此句上三字。云不動意。卽名也。下三字云利根。卽
<lb ed="X" n="0914c20"/><lb ed="R033" n="0731a05"/>姓也。先名後姓者。是族例。凡年至十八。稱名在先。
<lb ed="X" n="0914c21"/><lb ed="R033" n="0731a06"/>善能供養四維上下十方聖賢。行此人天福田良
<lb ed="X" n="0914c22"/><lb ed="R033" n="0731a07"/>果。名曰應供第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c23"/><lb ed="R033" n="0731a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0914c2301">迦留<g ref="#CB00501">䭾</g>夷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0914c24"/><lb ed="R033" n="0731a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0914c2401">此云黑光。因形麤色黑故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0915a" n="0915a"/>
<lb ed="X" n="0915a01"/><lb ed="R033" n="0731a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915a0101"><name role="" type="person">摩訶劫賓那</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915a02"/><lb ed="R033" n="0731a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915a0201">此云房宿。母禱房星而生。將宿作名。房宿二十八
<lb ed="X" n="0915a03"/><lb ed="R033" n="0731a12"/>宿中第四宿也。所稱知星第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915a04"/><lb ed="R033" n="0731a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915a0401"><name role="" type="person">薄拘羅</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915a05"/><lb ed="R033" n="0731a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915a0501">此云善容。昔世廣施莊嚴。不犯殺戒。滿九十一劫。
<lb ed="X" n="0915a06"/><lb ed="R033" n="0731a15"/>劫有三種。小劫。中劫。大劫。一千六百八十<name role="" type="person">萬年一</name>
<lb ed="X" n="0915a07"/><lb ed="R033" n="0731a16"/>增一減爲一小劫。二十小劫爲一中劫。四個中劫
<lb ed="X" n="0915a08"/><lb ed="R033" n="0731a17"/>爲一大劫也。莊嚴者。有二義。一者。法像華麗。香華
<lb ed="X" n="0915a09"/><lb ed="R033" n="0731a18"/>幢幔。種種供養。此爲人天小果。是外莊嚴也。二者
<lb ed="X" n="0915a10"/><lb ed="R033" n="0731b01"/>堅持苦行。六度齊修。六度者。布施。持戒。精進。忍辱。
<lb ed="X" n="0915a11"/><lb ed="R033" n="0731b02"/>禪定。智慧是也。心心不著世間。念念總歸極樂。趨
<lb ed="X" n="0915a12"/><lb ed="R033" n="0731b03"/>登淨土九品化生。此爲內莊嚴耳。不犯殺戒者。天
<lb ed="X" n="0915a13"/><lb ed="R033" n="0731b04"/>有好生。萬物貪生。傷物命爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0915a1301" n="0915a1301"/><anchor xml:id="beg0915a1301" n="0915a1301"/>己<anchor xml:id="end0915a1301"/>之謀生。豈是仁心
<lb ed="X" n="0915a14"/><lb ed="R033" n="0731b05"/>乎。昔佛云上至諸佛。下至螻蟻。皆有佛性。所謂飛
<lb ed="X" n="0915a15"/><lb ed="R033" n="0731b06"/>走蟲魚。乃未來諸佛之流。歷劫眷屬。若無一人沉
<lb ed="X" n="0915a16"/><lb ed="R033" n="0731b07"/>溺衆生。所謂斷其物命。卽是出佛身血。食其肉者。
<lb ed="X" n="0915a17"/><lb ed="R033" n="0731b08"/>寧非父母之身。故經云。弑父。弑母。弑阿羅漢者是
<lb ed="X" n="0915a18"/><lb ed="R033" n="0731b09"/>耳。是以君子遠庖厨也。且恐因果不爽。命命塡還。
<lb ed="X" n="0915a19"/><lb ed="R033" n="0731b10"/>豈不懼乎。見此尊者。具此慈悲莊嚴。然後作佛。相
<lb ed="X" n="0915a20"/><lb ed="R033" n="0731b11"/>貌端嚴。壽至一百六十。爲之壽命第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915a21"/><lb ed="R033" n="0731b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915a2101">阿<g ref="#CB00145">㝹</g>樓<g ref="#CB00501">䭾</g>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915a22"/><lb ed="R033" n="0731b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915a2201">此云無貧。因夙生飢世。曾施飯於辟支佛時。滿八
<lb ed="X" n="0915a23"/><lb ed="R033" n="0731b14"/>十劫資用充足。故名如是。緣出家後。惟常貪睡。佛
<lb ed="X" n="0915a24"/><lb ed="R033" n="0731b15"/>每說法。昏寐不覺。佛示修習禪定。照見金剛三昧。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0915b" n="0915b"/>
<lb ed="X" n="0915b01"/><lb ed="R033" n="0731b16"/>遂其天眼第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b02"/><lb ed="R033" n="0731b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915b0201">如是等諸大弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b03"/><lb ed="R033" n="0731b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915b0301">此句。佛爲弟子擧不盡故。承上十六尊者。應下千
<lb ed="X" n="0915b04"/><lb ed="R033" n="0732a01"/>二百五十人之總結也。學在師後曰弟。解從師證
<lb ed="X" n="0915b05"/><lb ed="R033" n="0732a02"/>曰子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b06"/><lb ed="R033" n="0732a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915b0601">幷諸菩薩摩訶薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b07"/><lb ed="R033" n="0732a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915b0701">幷者承前及後之意。菩薩者。此云覺有情。同佛所
<lb ed="X" n="0915b08"/><lb ed="R033" n="0732a05"/>證曰覺。未盡無明曰有情。能滅妄想。惟持一心故。
<lb ed="X" n="0915b09"/><lb ed="R033" n="0732a06"/>摩訶薩者。此云大道心。卽菩薩號。未能自度。先能
<lb ed="X" n="0915b10"/><lb ed="R033" n="0732a07"/>度人故。昔古德云。勸至十人念佛者。卽名善人。至
<lb ed="X" n="0915b11"/><lb ed="R033" n="0732a08"/>百人千人者。卽是大乘地行菩薩耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b12"/><lb ed="R033" n="0732a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915b1201"><name role="" type="person">文殊師利</name>法王子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b13"/><lb ed="R033" n="0732a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915b1301"><name role="" type="person">文殊師利</name>者。此云妙首。又云妙德。萬行萬德之首
<lb ed="X" n="0915b14"/><lb ed="R033" n="0732a11"/>師。廣行方便。德化衆生。稱爲吉祥王菩薩也。法王
<lb ed="X" n="0915b15"/><lb ed="R033" n="0732a12"/>子者。佛爲法王。菩薩入法正位。名曰法王子。又云
<lb ed="X" n="0915b16"/><lb ed="R033" n="0732a13"/>佛子。自古聖先賢。至於此土。爲紹隆佛種。當繼佛
<lb ed="X" n="0915b17"/><lb ed="R033" n="0732a14"/>位。所以文殊有願。爲諸佛出世之母。我佛首擧文
<lb ed="X" n="0915b18"/><lb ed="R033" n="0732a15"/>殊。而推菩薩中智慧之首也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b19"/><lb ed="R033" n="0732a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915b1901"><name role="" type="person">阿逸多</name>菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915b20"/><lb ed="R033" n="0732a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915b2001"><name role="" type="person">阿逸多</name>。卽彌勒也。又云慈氏。卽姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>。名也。
<lb ed="X" n="0915b21"/><lb ed="R033" n="0732a18"/>又云無能勝。在母胎時發願。願我來生當得慈心
<lb ed="X" n="0915b22"/><lb ed="R033" n="0732b01"/>三昧。凡遇刀兵劫。護持衆生。人若當害。我願代之。
<lb ed="X" n="0915b23"/><lb ed="R033" n="0732b02"/>大誓救苦無能勝也。位列<name role="" type="person">兜率天</name>宮龍華會主。可
<lb ed="X" n="0915b24"/><lb ed="R033" n="0732b03"/>知天宮菩薩。亦從淨業。所云十方微塵恒河沙界。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0915c" n="0915c"/>
<lb ed="X" n="0915c01"/><lb ed="R033" n="0732b04"/>無處不是淨土。故昔韋提希尊者。願生<name role="" type="person">極樂國</name>。求
<lb ed="X" n="0915c02"/><lb ed="R033" n="0732b05"/>佛敎正受。繫念彌陀佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c03"/><lb ed="R033" n="0732b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915c0301">乾陀訶提菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c04"/><lb ed="R033" n="0732b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915c0401">乾陀訶提。此云不休息。能持梵行故。梵行者。執持
<lb ed="X" n="0915c05"/><lb ed="R033" n="0732b08"/>佛號正法流通。直至法若滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0915c0501" n="0915c0501"/><anchor xml:id="beg0915c0501" n="0915c0501"/>已<anchor xml:id="end0915c0501"/>彼願無終此不休
<lb ed="X" n="0915c06"/><lb ed="R033" n="0732b09"/>息。是廣大心耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c07"/><lb ed="R033" n="0732b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915c0701"><name role="" type="person">常精進菩薩</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c08"/><lb ed="R033" n="0732b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915c0801">常精進者。善知法性常住。願行無作正勤。如一衆
<lb ed="X" n="0915c09"/><lb ed="R033" n="0732b12"/>生。住無量劫總不成佛。誓不棄捨。此大慈悲常行
<lb ed="X" n="0915c10"/><lb ed="R033" n="0732b13"/>精進。是名正法供養如來之極至也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c11"/><lb ed="R033" n="0732b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915c1101">與如是等諸大菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c12"/><lb ed="R033" n="0732b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915c1201">此句。結上文省有文殊彌勒等。應後普賢觀音一
<lb ed="X" n="0915c13"/><lb ed="R033" n="0732b16"/>切菩薩也。佛爲菩薩萬行具足之首。護持衆生念
<lb ed="X" n="0915c14"/><lb ed="R033" n="0732b17"/>佛。同證彌陀知見。可知菩薩出現於世。互相廣度
<lb ed="X" n="0915c15"/><lb ed="R033" n="0732b18"/>衆生。如一衆生未成佛。於十方皆坐道場。諸佛菩
<lb ed="X" n="0915c16"/><lb ed="R033" n="0733a01"/>薩。有如是慈悲。接引衆生。我等凡夫。豈可不念佛
<lb ed="X" n="0915c17"/><lb ed="R033" n="0733a02"/>恩。安然頹廢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c18"/><lb ed="R033" n="0733a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0915c1801">及釋提桓因等。無量諸天大衆俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0915c19"/><lb ed="R033" n="0733a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0915c1901">及者承前言淨土法門。不但諸聖與會聞經。一切
<lb ed="X" n="0915c20"/><lb ed="R033" n="0733a05"/>凡衆。皆同聞故。釋提桓因者。是天中之主。卽忉利
<lb ed="X" n="0915c21"/><lb ed="R033" n="0733a06"/>天也。無量者。盡<name role="" type="person">三十三天</name>一切諸天故。大衆者。自
<lb ed="X" n="0915c22"/><lb ed="R033" n="0733a07"/>諸天以下。人及修羅。六道一切衆生也。俱者。謂諸
<lb ed="X" n="0915c23"/><lb ed="R033" n="0733a08"/>菩薩諸天大衆俱。通結言之。佛說此經時。非但諸
<lb ed="X" n="0915c24"/><lb ed="R033" n="0733a09"/>佛菩薩。天人修羅一切衆生同登彼岸。下及地獄
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0916a" n="0916a"/>
<lb ed="X" n="0916a01"/><lb ed="R033" n="0733a10"/>餓鬼畜生。亦證淨土三昧頓破幽暗。可知念佛之
<lb ed="X" n="0916a02"/><lb ed="R033" n="0733a11"/>法。救苦甚速。所以善惡衆生。卽生蓮界。故如來說
<lb ed="X" n="0916a03"/><lb ed="R033" n="0733a12"/>法。天人共仰。龍蛇混雜。凡聖交參。信得佛法住持。
<lb ed="X" n="0916a04"/><lb ed="R033" n="0733a13"/>但念阿彌陀佛。</p>
<lb ed="X" n="0916a05"/><lb ed="R033" n="0733a14"/><p xml:id="pX22p0916a0501">此經。從如是我聞。至諸天大衆俱。爲之證信序引。
<lb ed="X" n="0916a06"/><lb ed="R033" n="0733a15"/>諸佛菩薩諸天大衆。自遠一時聚會。名曰六種成
<lb ed="X" n="0916a07"/><lb ed="R033" n="0733a16"/>就。如是。爲信成就。我聞。爲聞成就。一時。爲時成就。
<lb ed="X" n="0916a08"/><lb ed="R033" n="0733a17"/>佛。爲主成就。在某處。爲處成就。聞衆。爲衆成就。皆
<lb ed="X" n="0916a09"/><lb ed="R033" n="0733a18"/>出世尊。特然與運慈悲救度衆生之因。下文流通
<lb ed="X" n="0916a10"/><lb ed="R033" n="0733b01"/>正宗之義。則如此經。現世衆生。見者聞者。如佛親
<lb ed="X" n="0916a11"/><lb ed="R033" n="0733b02"/>身授記。務令感發道心。親近彌陀。同出苦輪。幸勿
<lb ed="X" n="0916a12"/><lb ed="R033" n="0733b03"/>疑謬。慢佛背恩。</p>
<lb ed="X" n="0916a13"/><lb ed="R033" n="0733b04"/><p xml:id="pX22p0916a1301">△對機說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0916a14"/><lb ed="R033" n="0733b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0916a1401">爾時佛吿長老舍利弗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0916a15"/><lb ed="R033" n="0733b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0916a1501">凡佛說法者。都因弟子求示不二之談。然後演唱
<lb ed="X" n="0916a16"/><lb ed="R033" n="0733b07"/>一乘也。故一切經首。先有所問。世尊起發。獨此彌
<lb ed="X" n="0916a17"/><lb ed="R033" n="0733b08"/>陀經者。不因啓請而說。所以爾時佛吿長老舍利
<lb ed="X" n="0916a18"/><lb ed="R033" n="0733b09"/>弗起句。乃佛自發端頭興其敎也。何故。佛爲衆生
<lb ed="X" n="0916a19"/><lb ed="R033" n="0733b10"/>根鈍業深。難離障緣。不能解脫禪定。汩沒生死。無
<lb ed="X" n="0916a20"/><lb ed="R033" n="0733b11"/>有出期。佛以廣施慈悲。指出淨土一門。願諸衆生
<lb ed="X" n="0916a21"/><lb ed="R033" n="0733b12"/>橫超生死。譬人病危。命在呼吸。傳有良方。依法修
<lb ed="X" n="0916a22"/><lb ed="R033" n="0733b13"/>製。延緩日時。藥未及成。命<anchor xml:id="nkr_note_add_0916a2201" n="0916a2201"/><anchor xml:id="beg0916a2201" n="0916a2201"/>已<anchor xml:id="end0916a2201"/>先殞。若現成有藥。入
<lb ed="X" n="0916a23"/><lb ed="R033" n="0733b14"/>口卽活。傳持念佛之法。亦復如是。佛欲急救衆生
<lb ed="X" n="0916a24"/><lb ed="R033" n="0733b15"/>之患。故說此經。不待人請。但世尊不立文字語言。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0916b" n="0916b"/>
<lb ed="X" n="0916b01"/><lb ed="R033" n="0733b16"/>是最上乘說法。何故更說此經耶。乃爲上根者。若
<lb ed="X" n="0916b02"/><lb ed="R033" n="0733b17"/>有開口。使入障門。中下根者。未免誘引而上達。可
<lb ed="X" n="0916b03"/><lb ed="R033" n="0733b18"/>知世尊。不待祈而自立法者。格外慈恩。從權度人。
<lb ed="X" n="0916b04"/><lb ed="R033" n="0734a01"/>最爲急切之務。凡仁者。速與投劑。受用無窮。人若
<lb ed="X" n="0916b05"/><lb ed="R033" n="0734a02"/>甘心世樂。不知樂是苦因。生死關頭。茫無畔岸。信
<lb ed="X" n="0916b06"/><lb ed="R033" n="0734a03"/>此佛言。執持佛號。開悟自性。頓出火坑。若非從佛
<lb ed="X" n="0916b07"/><lb ed="R033" n="0734a04"/>之敎。焉知淨土之樂。幸遇佛恩。特示一法。遵行立
<lb ed="X" n="0916b08"/><lb ed="R033" n="0734a05"/>効。欲出苦輪。刻不待時。</p>
<lb ed="X" n="0916b09"/><lb ed="R033" n="0734a06"/><p xml:id="pX22p0916b0901">△標土顯依。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0916b10"/><lb ed="R033" n="0734a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0916b1001">從是西方。過十萬億佛土。有世界名曰極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0916b11"/><lb ed="R033" n="0734a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0916b1101">從是西方者。以此娑婆應對指西也。過者。從此土
<lb ed="X" n="0916b12"/><lb ed="R033" n="0734a09"/>向西而去曰過。佛土者。一大千世界。名一佛土。至
<lb ed="X" n="0916b13"/><lb ed="R033" n="0734a10"/>十萬億佛土。言去西方可謂遠矣。然據事則遠。據
<lb ed="X" n="0916b14"/><lb ed="R033" n="0734a11"/>理則近。所謂事者。經云。有世界名曰極樂。對此娑
<lb ed="X" n="0916b15"/><lb ed="R033" n="0734a12"/>婆極苦之地。而言西方極樂。卽名淨土。乃遠之遠
<lb ed="X" n="0916b16"/><lb ed="R033" n="0734a13"/>矣。論理者。自性本屬淸淨。離障絕非。則是箇不二
<lb ed="X" n="0916b17"/><lb ed="R033" n="0734a14"/>閒心。卽天然自性之義何有遠近分別心起。卽至
<lb ed="X" n="0916b18"/><lb ed="R033" n="0734a15"/>極樂矣。豈非近乎。古云。無處不是淨土者是耳。佛
<lb ed="X" n="0916b19"/><lb ed="R033" n="0734a16"/>偏指出西方者。定人趨向之心。更云有世界。名曰
<lb ed="X" n="0916b20"/><lb ed="R033" n="0734a17"/>極樂者。何樂也。世間之樂。心生忻喜。著境之樂。境
<lb ed="X" n="0916b21"/><lb ed="R033" n="0734a18"/>滅成空。一生一滅。情緣不絕。所以聖道難成。況且
<lb ed="X" n="0916b22"/><lb ed="R033" n="0734b01"/>境有善惡。夫至道雖善。境猶不可存。何況惡境。惡
<lb ed="X" n="0916b23"/><lb ed="R033" n="0734b02"/>業若深。沈沒苦海。轉轉不<anchor xml:id="nkr_note_add_0916b2301" n="0916b2301"/><anchor xml:id="beg0916b2301" n="0916b2301"/>已<anchor xml:id="end0916b2301"/>。極樂者。無境爲心。無
<lb ed="X" n="0916b24"/><lb ed="R033" n="0734b03"/>心爲本。便絕憎愛之端。此乃入佛知見。無一爲之
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0916c" n="0916c"/>
<lb ed="X" n="0916c01"/><lb ed="R033" n="0734b04"/>之樂。卽名世外之樂。亦無樂也。是名極樂。此樂無
<lb ed="X" n="0916c02"/><lb ed="R033" n="0734b05"/>盡。所云極也。然世人。皆好於便宜事上計校。譬如
<lb ed="X" n="0916c03"/><lb ed="R033" n="0734b06"/>販物。兩錢而得一錢之價。必憂之以爲喪本。行遠
<lb ed="X" n="0916c04"/><lb ed="R033" n="0734b07"/>途。兩日而及一日之程。亦必憂之以爲費日。是於
<lb ed="X" n="0916c05"/><lb ed="R033" n="0734b08"/>外物小失。遇所失而尙知其憂也。獨不憂吾身。光
<lb ed="X" n="0916c06"/><lb ed="R033" n="0734b09"/>陰有限。一日無常茫然何往。此失極大。何不聰之
<lb ed="X" n="0916c07"/><lb ed="R033" n="0734b10"/>甚也。故佛重念佛之門。惟願衆生。向此無盡樂中。
<lb ed="X" n="0916c08"/><lb ed="R033" n="0734b11"/>操持一番。卽登彼土。名曰佛子。此利非小。豈不快
<lb ed="X" n="0916c09"/><lb ed="R033" n="0734b12"/>乎。</p>
<lb ed="X" n="0916c10"/><lb ed="R033" n="0734b13"/><p xml:id="pX22p0916c1001">△標主顯正。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0916c11"/><lb ed="R033" n="0734b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0916c1101">其土有佛。號阿彌陀。今現在說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0916c12"/><lb ed="R033" n="0734b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0916c1201">其者。承上文而言。土必有人。指出能依之人。曰佛。
<lb ed="X" n="0916c13"/><lb ed="R033" n="0734b16"/>佛必有號。號曰阿彌陀佛。佛云阿彌陀。今現在說
<lb ed="X" n="0916c14"/><lb ed="R033" n="0734b17"/>法者。但彌陀成佛。在世尊之前十劫矣。何云現在
<lb ed="X" n="0916c15"/><lb ed="R033" n="0734b18"/>說法乎。此乃世尊住世時。因有弟子。嫌自福輕障
<lb ed="X" n="0916c16"/><lb ed="R033" n="0735a01"/>重。雖蒙佛敎。恐不成道。倘世尊便獲涅槃。卽不見
<lb ed="X" n="0916c17"/><lb ed="R033" n="0735a02"/>金色如來。有此感慕悲嗟。佛乃慰彼而言也。所云
<lb ed="X" n="0916c18"/><lb ed="R033" n="0735a03"/>西方阿彌陀佛。現在說法者。不言我滅度後。有佛
<lb ed="X" n="0916c19"/><lb ed="R033" n="0735a04"/>在。而且彌陀佛。常爲分身說法。歷劫度人。豈非現
<lb ed="X" n="0916c20"/><lb ed="R033" n="0735a05"/>在乎。因爲衆生根淺。眞空未達。見相皈依。故所佛
<lb ed="X" n="0916c21"/><lb ed="R033" n="0735a06"/>令弟子耑修淨土。示彼擇其善者而從之。此是世
<lb ed="X" n="0916c22"/><lb ed="R033" n="0735a07"/>尊度人心切。故有如是安頓。眞爲廣大慈悲。審斯
<lb ed="X" n="0916c23"/><lb ed="R033" n="0735a08"/>意。非但彌陀現在說法。世尊至今亦現在說法也。
<lb ed="X" n="0916c24"/><lb ed="R033" n="0735a09"/>眞乃千古深心。招誘人生淨土。如舟人招誘行人
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0917a" n="0917a"/>
<lb ed="X" n="0917a01"/><lb ed="R033" n="0735a10"/>登舟送至彼岸也。人若肯往。何不奉行日課佛號。
<lb ed="X" n="0917a02"/><lb ed="R033" n="0735a11"/>先宜勘破現生。勞苦聚合。骨肉非常。將此情緣心。
<lb ed="X" n="0917a03"/><lb ed="R033" n="0735a12"/>一刀割斷。永爲聲聞作伴。終朝侍佛。人何爲不奮
<lb ed="X" n="0917a04"/><lb ed="R033" n="0735a13"/>勉耶。</p>
<lb ed="X" n="0917a05"/><lb ed="R033" n="0735a14"/><p xml:id="pX22p0917a0501">△初示總名極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0917a06"/><lb ed="R033" n="0735a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0917a0601">舍利弗。彼土何故名爲極樂。其國衆生。無有衆苦。但
<lb ed="X" n="0917a07"/><lb ed="R033" n="0735a16"/>受諸樂。故名極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0917a08"/><lb ed="R033" n="0735a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0917a0801">彼土何故名爲極樂者。復省前文指出極樂之名。
<lb ed="X" n="0917a09"/><lb ed="R033" n="0735a18"/>更令衆生巨生忻樂之心。而爲歸趨佛國故。其國
<lb ed="X" n="0917a10"/><lb ed="R033" n="0735b01"/>衆生。無有衆苦。但受諸樂者。謂苦樂二義。擧數難
<lb ed="X" n="0917a11"/><lb ed="R033" n="0735b02"/>盡。卽此人世奔波勞碌。老厭龍鐘。病受痛疴。死悲
<lb ed="X" n="0917a12"/><lb ed="R033" n="0735b03"/>分散。愛則欲合偏離。冤則欲避偏遇。求則欲得偏
<lb ed="X" n="0917a13"/><lb ed="R033" n="0735b04"/>失。更被種種患苦逼惱。此乃苦中苦也。彼國離欲
<lb ed="X" n="0917a14"/><lb ed="R033" n="0735b05"/>淸淨。則無苦苦。所受蓮華化生。則無生苦。寒暑不
<lb ed="X" n="0917a15"/><lb ed="R033" n="0735b06"/>遷。則無老苦。不受胎身。則無病苦。影現法身。則無
<lb ed="X" n="0917a16"/><lb ed="R033" n="0735b07"/>死苦。彼土亦無妻子眷屬。則無愛別離苦。常隨諸
<lb ed="X" n="0917a17"/><lb ed="R033" n="0735b08"/>佛菩薩。則無冤憎會苦。再者。此土常不遇佛苦。彼
<lb ed="X" n="0917a18"/><lb ed="R033" n="0735b09"/>土華開見佛之樂。此土無佛親自說法苦。彼土面
<lb ed="X" n="0917a19"/><lb ed="R033" n="0735b10"/>奉諸佛授記之樂。此土難免三災八難苦。彼土常
<lb ed="X" n="0917a20"/><lb ed="R033" n="0735b11"/>聞水鳥香林自然妙法之樂。此土奸凶惡友牽纏
<lb ed="X" n="0917a21"/><lb ed="R033" n="0735b12"/>苦。彼土諸上善人同居和睦之樂。此土每逢羣魔
<lb ed="X" n="0917a22"/><lb ed="R033" n="0735b13"/>惱亂苦。彼土永離惡道之樂。此土長沾垢穢經營
<lb ed="X" n="0917a23"/><lb ed="R033" n="0735b14"/>苦。彼土受用自然甜和慧命之樂。此土輪迴不息
<lb ed="X" n="0917a24"/><lb ed="R033" n="0735b15"/>苦。彼土永斷生死之樂。此土壽命短促苦。彼土與
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0917b" n="0917b"/>
<lb ed="X" n="0917b01"/><lb ed="R033" n="0735b16"/>佛同壽長生之樂。此土飢寒殘疾膿血苦。彼土禪
<lb ed="X" n="0917b02"/><lb ed="R033" n="0735b17"/>定三昧之樂。此土光陰迅速虗度苦。彼土得證法
<lb ed="X" n="0917b03"/><lb ed="R033" n="0735b18"/>身佛爲父母之樂。他方此界種種實報苦樂。瀝心
<lb ed="X" n="0917b04"/><lb ed="R033" n="0736a01"/>分證。究竟則理上一毫不爽。是故諸佛菩薩。善知
<lb ed="X" n="0917b05"/><lb ed="R033" n="0736a02"/>苦樂二境。宣示取捨之門。願諸衆生歸栖正路。此
<lb ed="X" n="0917b06"/><lb ed="R033" n="0736a03"/>乃世尊汲引之法。所以智者大士。一生念佛。坐必
<lb ed="X" n="0917b07"/><lb ed="R033" n="0736a04"/>向西。<name role="" type="person">蘇東坡</name>常帶西方公據彌陀佛像。皆是歸栖
<lb ed="X" n="0917b08"/><lb ed="R033" n="0736a05"/>極樂之心。今人欲覓撇苦之法。須憑念佛能消萬
<lb ed="X" n="0917b09"/><lb ed="R033" n="0736a06"/>劫之苦。歸栖彼土捷徑之方。至於苦空之時。便覺
<lb ed="X" n="0917b10"/><lb ed="R033" n="0736a07"/>自性無染。則無苦義。自性常淨。則無樂義。悟斯無
<lb ed="X" n="0917b11"/><lb ed="R033" n="0736a08"/>苦無樂之義。得證極樂之義。則知彼土無有衆苦。
<lb ed="X" n="0917b12"/><lb ed="R033" n="0736a09"/>但受諸樂。以此自然之樂。故名極樂。所以菩薩心。
<lb ed="X" n="0917b13"/><lb ed="R033" n="0736a10"/>人若知之。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0917b1301" n="0917b1301"/><anchor xml:id="beg0917b1301" n="0917b1301"/>己<anchor xml:id="end0917b1301"/>知之。豈不快哉。人若不知。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0917b1302" n="0917b1302"/><anchor xml:id="beg0917b1302" n="0917b1302"/>己<anchor xml:id="end0917b1302"/>不
<lb ed="X" n="0917b14"/><lb ed="R033" n="0736a11"/>知。豈不痛哉。故世尊。憐憫衆生沉溺苦海。發此攢
<lb ed="X" n="0917b15"/><lb ed="R033" n="0736a12"/>眉之急。不惜狼藉授此極樂之樂。勝代地獄之勞。
<lb ed="X" n="0917b16"/><lb ed="R033" n="0736a13"/>今人當思世間。一衣一食之惠。必思一答。佛有如
<lb ed="X" n="0917b17"/><lb ed="R033" n="0736a14"/>是痛心。豈可違命。佛言不信。何言可信。淨土不生。
<lb ed="X" n="0917b18"/><lb ed="R033" n="0736a15"/>何土可生。</p>
<lb ed="X" n="0917b19"/><lb ed="R033" n="0736a16"/><p xml:id="pX22p0917b1901">又云三災者。一曰飢饉劫。二曰疾疫劫。三曰刀兵
<lb ed="X" n="0917b20"/><lb ed="R033" n="0736a17"/>劫。</p>
<lb ed="X" n="0917b21"/><lb ed="R033" n="0736a18"/><p xml:id="pX22p0917b2101">又云八難者。地獄。餓鬼。畜生。盲隴。瘖瘂。辯聰。佛前
<lb ed="X" n="0917b22"/><lb ed="R033" n="0736b01"/>佛後。<name role="" type="person">北俱盧洲</name>。</p>
<lb ed="X" n="0917b23"/><lb ed="R033" n="0736b02"/><p xml:id="pX22p0917b2301">△詳示勝境。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0917b24"/><lb ed="R033" n="0736b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0917b2401">又舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。七重欄楯。七重羅網。七重行樹。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0917c" n="0917c"/>
<lb ed="X" n="0917c01"/><lb ed="R033" n="0736b04"/>皆是四寶周匝圍繞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0917c02"/><lb ed="R033" n="0736b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0917c0201">此說正明樂事也。欄楯。圍於樹外。橫者曰欄。豎者
<lb ed="X" n="0917c03"/><lb ed="R033" n="0736b06"/>曰楯。羅網。覆於樹上。重重相間。其數有七也。四寶
<lb ed="X" n="0917c04"/><lb ed="R033" n="0736b07"/>者。七寶之前四也。卽金銀琉璃玻瓈。是此四寶。於
<lb ed="X" n="0917c05"/><lb ed="R033" n="0736b08"/>後復現三寶。共成爲七。周帀者徧滿也。圍繞者迴
<lb ed="X" n="0917c06"/><lb ed="R033" n="0736b09"/>護也。欄網者。皆四寶所成。俱以彌陀佛。萬行功德。
<lb ed="X" n="0917c07"/><lb ed="R033" n="0736b10"/>成就之莊嚴也。行樹者。次第成行無錯亂故。七重
<lb ed="X" n="0917c08"/><lb ed="R033" n="0736b11"/>者。一重欄網。圍繞一重行樹。故曰重重相間也。比
<lb ed="X" n="0917c09"/><lb ed="R033" n="0736b12"/>之此土。如華果木石之類。亦散亂不一。但榮枯無
<lb ed="X" n="0917c10"/><lb ed="R033" n="0736b13"/>定。彼土莊嚴。純一寶成。古今如是。長日光色華耀。
<lb ed="X" n="0917c11"/><lb ed="R033" n="0736b14"/>羅覆樹林華果。旃檀香樹。吉祥果樹。種種名樹羅
<lb ed="X" n="0917c12"/><lb ed="R033" n="0736b15"/>列迴護。雖云七重。擧其大意。是此莊嚴。徧滿世界。
<lb ed="X" n="0917c13"/><lb ed="R033" n="0736b16"/>莫可窮盡。行行相直。莖莖相望。枝枝相準。葉葉相
<lb ed="X" n="0917c14"/><lb ed="R033" n="0736b17"/>向。華華相順。果果相當。所有金根金莖。枝葉華果
<lb ed="X" n="0917c15"/><lb ed="R033" n="0736b18"/>亦皆似金。或有金根銀葉。枝葉華果。亦分金銀。如
<lb ed="X" n="0917c16"/><lb ed="R033" n="0737a01"/>是相間。卽名三寶。轉展增多是名爲七。行樹者。是
<lb ed="X" n="0917c17"/><lb ed="R033" n="0737a02"/>七寶所成。一一樹高八千由旬。一一華葉皆作異
<lb ed="X" n="0917c18"/><lb ed="R033" n="0737a03"/>寶色光。琉璃色中。出金色光。玻瓈色中。出紅色光。
<lb ed="X" n="0917c19"/><lb ed="R033" n="0737a04"/>如是色光燦爛無窮。一一樹有七重網。一一網間
<lb ed="X" n="0917c20"/><lb ed="R033" n="0737a05"/>各有五百億妙華宮殿。如<name role="" type="person">梵王宮</name>。諸天童子所居
<lb ed="X" n="0917c21"/><lb ed="R033" n="0737a06"/>在中。一一樹葉。縱廣正等二十五由旬。其葉千色。
<lb ed="X" n="0917c22"/><lb ed="R033" n="0737a07"/>內有衆妙華。作閻浮檀金色。旋轉華間。涌出諸果。
<lb ed="X" n="0917c23"/><lb ed="R033" n="0737a08"/>如帝釋甁。放大光明。化成幢幡無量寶葢。是寶葢
<lb ed="X" n="0917c24"/><lb ed="R033" n="0737a09"/>中。映現三千大千世界一切佛事。於中所現彌陀
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0918a" n="0918a"/>
<lb ed="X" n="0918a01"/><lb ed="R033" n="0737a10"/>講堂。阿羅漢舍宅。各各內有七寶池。外有七寶樹。
<lb ed="X" n="0918a02"/><lb ed="R033" n="0737a11"/>其樹常出異香。普薰十方世界。衆生聞者咸生歡
<lb ed="X" n="0918a03"/><lb ed="R033" n="0737a12"/>喜。共發道心。則如此土衆生。聞其勝境之妙。亦如
<lb ed="X" n="0918a04"/><lb ed="R033" n="0737a13"/>聞著異香耳。此土衆生。若遇勝會彩亭等景。必往
<lb ed="X" n="0918a05"/><lb ed="R033" n="0737a14"/>看。卽此西方勝境。亦當瞻仰。而人獨不樂從者。何
<lb ed="X" n="0918a06"/><lb ed="R033" n="0737a15"/>故。適有問云。聖人之道。截其貪欲。以致色相皆空。
<lb ed="X" n="0918a07"/><lb ed="R033" n="0737a16"/>彼我無別。何須好樂耶。答云。此言。甚合於理。乃聖
<lb ed="X" n="0918a08"/><lb ed="R033" n="0737a17"/>道。果然也。今問君。假使路逢金玉。果能絕然不顧
<lb ed="X" n="0918a09"/><lb ed="R033" n="0737a18"/>否。如或未能打破此關。何云無欲。則此愛欲之心。
<lb ed="X" n="0918a10"/><lb ed="R033" n="0737b01"/>終身受悞。且如牕紙雖微被人扯破。猶有怒心。一
<lb ed="X" n="0918a11"/><lb ed="R033" n="0737b02"/>針雖微。被人取去。猶有吝心。倉庫旣盈。心猶未足。
<lb ed="X" n="0918a12"/><lb ed="R033" n="0737b03"/>一僕未歸。<anchor xml:id="nkr_note_add_0918a1201" n="0918a1201"/><anchor xml:id="beg0918a1201" n="0918a1201"/>已<anchor xml:id="end0918a1201"/>憂其失。擧眼動步。無非愛著。一旦大
<lb ed="X" n="0918a13"/><lb ed="R033" n="0737b04"/>限時來。卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0918a1301" n="0918a1301"/><anchor xml:id="beg0918a1301" n="0918a1301"/>己<anchor xml:id="end0918a1301"/>身猶是棄物。何況身外物耶。靜心思
<lb ed="X" n="0918a14"/><lb ed="R033" n="0737b05"/>之恍如一夢。何不守此念佛之道。求生彼國。實乃
<lb ed="X" n="0918a15"/><lb ed="R033" n="0737b06"/>起死回生之法。雖則仍藉愛欲爲之。不愛身外無
<lb ed="X" n="0918a16"/><lb ed="R033" n="0737b07"/>常之物。只思佛光照矚。收羅莊嚴境中。永別輪迴
<lb ed="X" n="0918a17"/><lb ed="R033" n="0737b08"/>人所當然之行。若非預爲認識此路。將來閉眼。向
<lb ed="X" n="0918a18"/><lb ed="R033" n="0737b09"/>何處投宿。</p>
<lb ed="X" n="0918a19"/><lb ed="R033" n="0737b10"/><p xml:id="pX22p0918a1901">又云此地以丈尺爲准。彼土以由旬爲數。由旬者。
<lb ed="X" n="0918a20"/><lb ed="R033" n="0737b11"/>亦有大小之別。或十五里爲一由旬。或四十里爲
<lb ed="X" n="0918a21"/><lb ed="R033" n="0737b12"/>一由旬。此卽名小由旬。數分三等。中由旬者。六十
<lb ed="X" n="0918a22"/><lb ed="R033" n="0737b13"/>里。大由旬八十里。</p>
<lb ed="X" n="0918a23"/><lb ed="R033" n="0737b14"/><p xml:id="pX22p0918a2301">又云四大部洲。衆梵王世界處。各一千。名一小千。
<lb ed="X" n="0918a24"/><lb ed="R033" n="0737b15"/>小千千倍。爲中千。中千千倍。爲大千。合云三千大
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0918b" n="0918b"/>
<lb ed="X" n="0918b01"/><lb ed="R033" n="0737b16"/>千世界也。</p>
<lb ed="X" n="0918b02"/><lb ed="R033" n="0737b17"/><p xml:id="pX22p0918b0201">又云七寶行樹者。一曰慚。二曰愧。三曰信。四曰戒。
<lb ed="X" n="0918b03"/><lb ed="R033" n="0737b18"/>五曰聞。六曰捨。七曰慧。</p>
<lb ed="X" n="0918b04"/><lb ed="R033" n="0738a01"/><p xml:id="pX22p0918b0401">△首結極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0918b05"/><lb ed="R033" n="0738a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0918b0501">是故彼國。名曰極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0918b06"/><lb ed="R033" n="0738a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0918b0601">此言結前應後也。繇爲欄網行樹。重重淸淨世界。
<lb ed="X" n="0918b07"/><lb ed="R033" n="0738a04"/>謂之淨域。是此瓊樹香林堆裏。無有衆苦。但受諸
<lb ed="X" n="0918b08"/><lb ed="R033" n="0738a05"/>樂。是名極樂。審此意。盡屬前文發洩矣。因何佛又
<lb ed="X" n="0918b09"/><lb ed="R033" n="0738a06"/>重提極樂耶。惟恐人人但知極樂妙境。未悉欄網
<lb ed="X" n="0918b10"/><lb ed="R033" n="0738a07"/>行樹從何來歷。故復省一句。申明自性萬德縱橫。
<lb ed="X" n="0918b11"/><lb ed="R033" n="0738a08"/>曰欄楯。自性包含法界。曰羅網。自性長養衆善。曰
<lb ed="X" n="0918b12"/><lb ed="R033" n="0738a09"/>行樹。便知勝境之義。出於自性上德行所成。然旣
<lb ed="X" n="0918b13"/><lb ed="R033" n="0738a10"/>境義如是。大地衆生箇箇可建一所極樂勝境。然
<lb ed="X" n="0918b14"/><lb ed="R033" n="0738a11"/>雖解得出透。只恐人人未肯發心築基。實能發心
<lb ed="X" n="0918b15"/><lb ed="R033" n="0738a12"/>之人。如晉時廬山遠公祖師。三十年足不入市。心
<lb ed="X" n="0918b16"/><lb ed="R033" n="0738a13"/>惟念佛。忽入定中。見阿彌陀佛。左右侍隨觀音勢
<lb ed="X" n="0918b17"/><lb ed="R033" n="0738a14"/>至。慈光覆頂。師卽目顧四方。見欄網華葢。種種莊
<lb ed="X" n="0918b18"/><lb ed="R033" n="0738a15"/>嚴。淸淨勝境。更見無量化佛。演出妙法。佛云我等
<lb ed="X" n="0918b19"/><lb ed="R033" n="0738a16"/>至此。安慰汝心。七日。當生我國。至期。師又見佛來
<lb ed="X" n="0918b20"/><lb ed="R033" n="0738a17"/>迎。卽坐脫。又宋時。<name role="" type="person">鍾離景</name>融大夫。棄榮結茅念佛。
<lb ed="X" n="0918b21"/><lb ed="R033" n="0738a18"/>願生極樂。人問云。西方乃極遠之處。豈可到乎。答
<lb ed="X" n="0918b22"/><lb ed="R033" n="0738b01"/>云。汝不知西方。卽在自<anchor xml:id="nkr_note_add_0918b2201" n="0918b2201"/><anchor xml:id="beg0918b2201" n="0918b2201"/>己<anchor xml:id="end0918b2201"/>家中耳。數年後。大夫見
<lb ed="X" n="0918b23"/><lb ed="R033" n="0738b02"/>佛。化現<name role="" type="person">極樂世界</name>。同佛歸西。今人。欲與古人作伴。
<lb ed="X" n="0918b24"/><lb ed="R033" n="0738b03"/>卽照式如是發心。執持一句佛號。萬心倂一。永不
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0918c" n="0918c"/>
<lb ed="X" n="0918c01"/><lb ed="R033" n="0738b04"/>退轉。非但福慧齊備。佛來接引。西方亦推你不出。</p>
<lb ed="X" n="0918c02"/><lb ed="R033" n="0738b05"/><p xml:id="pX22p0918c0201">△顯示池水。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0918c03"/><lb ed="R033" n="0738b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0918c0301">又舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。有七寶池。八功德水。充滿其中。
<lb ed="X" n="0918c04"/><lb ed="R033" n="0738b07"/>池底純以金沙布地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0918c05"/><lb ed="R033" n="0738b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0918c0501">又者。從上文言出<name role="" type="person">極樂國</name>中。有七寶池。池有八功
<lb ed="X" n="0918c06"/><lb ed="R033" n="0738b09"/>德水。池池純以金沙鋪底。定水湛然滿。便浴無垢
<lb ed="X" n="0918c07"/><lb ed="R033" n="0738b10"/>人。池者。亦有大小。列於左右。或廣十由旬。或二十。
<lb ed="X" n="0918c08"/><lb ed="R033" n="0738b11"/>三十。乃至百千由旬。猶如大海相似。一一池。皆以
<lb ed="X" n="0918c09"/><lb ed="R033" n="0738b12"/>七寶所成。此地水池。以土石所築。彼土不然。以寶
<lb ed="X" n="0918c10"/><lb ed="R033" n="0738b13"/>天然自成。七寶者。乃如意珠王。所生寶樹。珠王者。
<lb ed="X" n="0918c11"/><lb ed="R033" n="0738b14"/>卽名心王。樹分十四支。各放無量七寶妙色。黃金
<lb ed="X" n="0918c12"/><lb ed="R033" n="0738b15"/>爲渠。渠下常放五色寶光。底以金剛爲沙。黃金池
<lb ed="X" n="0918c13"/><lb ed="R033" n="0738b16"/>者。白銀沙底。水晶池者。琥珀沙底。一切池沙。相似
<lb ed="X" n="0918c14"/><lb ed="R033" n="0738b17"/>各異。所云八功德水。亦是七寶流注。</p>
<lb ed="X" n="0918c15"/><lb ed="R033" n="0738b18"/><p xml:id="pX22p0918c1501">八功德水者。一曰澄淸德。二曰淸淨德。三曰甘美
<lb ed="X" n="0918c16"/><lb ed="R033" n="0739a01"/>德。四曰輕軟德。五曰潤澤德。六曰安和德。七曰除
<lb ed="X" n="0918c17"/><lb ed="R033" n="0739a02"/>飢渴德。八曰長養善根德也。池中以此八功德水。
<lb ed="X" n="0918c18"/><lb ed="R033" n="0739a03"/>利益衆生。有此這般利益寶池。何不下池一浴。卽
<lb ed="X" n="0918c19"/><lb ed="R033" n="0739a04"/>脫生死一切罪障苦惱。而閻王亦奈何你不得。宋
<lb ed="X" n="0918c20"/><lb ed="R033" n="0739a05"/>時餘杭人。杭州<name role="" type="person">淨慈寺</name>。永明壽禪師。一生精勤化
<lb ed="X" n="0918c21"/><lb ed="R033" n="0739a06"/>道念佛放生。以致果位上品上生。後有僧。特繞師
<lb ed="X" n="0918c22"/><lb ed="R033" n="0739a07"/>塔。誠敬禮拜。人問何故。答曰。我昔病入冥府。見殿
<lb ed="X" n="0918c23"/><lb ed="R033" n="0739a08"/>左。供一僧像。王焚香作禮。我問冥吏之由。吏曰。此
<lb ed="X" n="0918c24"/><lb ed="R033" n="0739a09"/>乃淨慈永明禪師。上品上生淨業高僧。不由冥管。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0919a" n="0919a"/>
<lb ed="X" n="0919a01"/><lb ed="R033" n="0739a10"/>王亦敬之。非但淨業往生。若帶業往生。冥府亦難
<lb ed="X" n="0919a02"/><lb ed="R033" n="0739a11"/>喚汝。所謂念佛之功。如一浴之幸。不能耑志念佛
<lb ed="X" n="0919a03"/><lb ed="R033" n="0739a12"/>者。只因耽染世病。愛色貪生。不知色是眼中幻翳。
<lb ed="X" n="0919a04"/><lb ed="R033" n="0739a13"/>生如水上之漚。隨風逐浪。倐忽卽滅。以此無明。而
<lb ed="X" n="0919a05"/><lb ed="R033" n="0739a14"/>瞞蔽終身。若非洗心滌垢。求生佛國。如久客他鄕。
<lb ed="X" n="0919a06"/><lb ed="R033" n="0739a15"/>常不思歸。願甘虗生浪死。何愚至此。然則。此身不
<lb ed="X" n="0919a07"/><lb ed="R033" n="0739a16"/>向今生度。更向何生度此身。</p>
<lb ed="X" n="0919a08"/><lb ed="R033" n="0739a17"/><p xml:id="pX22p0919a0801">△顯明階閣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0919a09"/><lb ed="R033" n="0739a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0919a0901">四邊階道。金銀琉璃。玻瓈合成。上有樓閣。亦以金銀。
<lb ed="X" n="0919a10"/><lb ed="R033" n="0739b01"/>琉璃玻<g ref="#CB00224">𭹳</g>。硨磲赤珠瑪瑙。而嚴飾之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0919a11"/><lb ed="R033" n="0739b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0919a1101">四邊者。中有池水。周圍四邊爲階道也。離地曰階。
<lb ed="X" n="0919a12"/><lb ed="R033" n="0739b03"/>坦途曰道。純以四寶合成爲地。嚴飾麗美。淸潔罔
<lb ed="X" n="0919a13"/><lb ed="R033" n="0739b04"/>比。卽此地上。更有三寶。卽硨磲赤珠瑪瑙。共成七
<lb ed="X" n="0919a14"/><lb ed="R033" n="0739b05"/>寶也。一一寶中。皆出無量色光。其光如華。合成一
<lb ed="X" n="0919a15"/><lb ed="R033" n="0739b06"/>光明臺。臺上重重樓閣。俱以百寶所成嚴飾。內有
<lb ed="X" n="0919a16"/><lb ed="R033" n="0739b07"/>阿彌陀佛。講堂精舍。官殿梵宇。不可勝數。淨域精
<lb ed="X" n="0919a17"/><lb ed="R033" n="0739b08"/>舍莊嚴。勝於天宮天帝所居。百千萬倍。菩薩所居。
<lb ed="X" n="0919a18"/><lb ed="R033" n="0739b09"/>亦復如是。諸天及人。宮宇樓閣。或以一寶二寶。乃
<lb ed="X" n="0919a19"/><lb ed="R033" n="0739b10"/>至無量寶成亦有也。參差重重。環繞四維。欄網瓔
<lb ed="X" n="0919a20"/><lb ed="R033" n="0739b11"/>珞。密覆於上。一切樓閣宮殿。各有華蓋幢幔天樂。
<lb ed="X" n="0919a21"/><lb ed="R033" n="0739b12"/>微風吹動。皆出淸音。演說苦空無常無我之法。是
<lb ed="X" n="0919a22"/><lb ed="R033" n="0739b13"/>諸樓閣莊嚴勝境。隨意高廣。浮於空中。內外明徹。
<lb ed="X" n="0919a23"/><lb ed="R033" n="0739b14"/>迥超塵垢。止在地上者。亦有之。以求道時。德有厚
<lb ed="X" n="0919a24"/><lb ed="R033" n="0739b15"/>薄所致。若使大地衆生。卽肯倚門彈指入室。便知
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0919b" n="0919b"/>
<lb ed="X" n="0919b01"/><lb ed="R033" n="0739b16"/><name role="" type="person">極樂國</name>土。皆諸佛菩薩。自性光明熾然演說。非但
<lb ed="X" n="0919b02"/><lb ed="R033" n="0739b17"/>深悉勝境。<anchor xml:id="nkr_note_add_0919b0201" n="0919b0201"/><anchor xml:id="beg0919b0201" n="0919b0201"/>已<anchor xml:id="end0919b0201"/>入佛樓矣。雖然。佛門彈開則易。惟恐
<lb ed="X" n="0919b03"/><lb ed="R033" n="0739b18"/>人人不信佛言。不願見佛。若願見佛。以自心爲門。
<lb ed="X" n="0919b04"/><lb ed="R033" n="0740a01"/>以佛號爲指。著力朝彈夜彈。彈開爲則。方知重重
<lb ed="X" n="0919b05"/><lb ed="R033" n="0740a02"/>樓閣淵源之理。或問曰。出家人。心忘淨穢。不貪華
<lb ed="X" n="0919b06"/><lb ed="R033" n="0740a03"/>美。因何佛說莊嚴世界。令人求生。未免與道有違
<lb ed="X" n="0919b07"/><lb ed="R033" n="0740a04"/>耶。答云。若謂口頭三昧。何足爲難。試問你。肯將廁
<lb ed="X" n="0919b08"/><lb ed="R033" n="0740a05"/>房。常作住址否。肯與犬豕牛馬。同糟飮噉否。肯與
<lb ed="X" n="0919b09"/><lb ed="R033" n="0740a06"/>臭腐屍骸。同眠否。肯與諸惡疾人膿血屎尿堆裏。
<lb ed="X" n="0919b10"/><lb ed="R033" n="0740a07"/>積月累年否。於斯數條歡喜安隱。略不介意許你
<lb ed="X" n="0919b11"/><lb ed="R033" n="0740a08"/>說句大話。我亦愛聞。其或外爲難忍。內起疑嫌。則
<lb ed="X" n="0919b12"/><lb ed="R033" n="0740a09"/>是淨穢之境未空。憎愛之情尙在。而乃高談大聖
<lb ed="X" n="0919b13"/><lb ed="R033" n="0740a10"/>人境界。撥無佛國。眇視往生。可謂欺天誑人耳。不
<lb ed="X" n="0919b14"/><lb ed="R033" n="0740a11"/>知佛恩廣大。曲爲鈍根凡夫。明示苦樂。令人忻彼
<lb ed="X" n="0919b15"/><lb ed="R033" n="0740a12"/>厭此。方能念佛。此爲先以鈎牽。後令入佛智慧。喩
<lb ed="X" n="0919b16"/><lb ed="R033" n="0740a13"/>如正厄飢寒之國。忽聞飽暖之鄕。常在幽暗之崖。
<lb ed="X" n="0919b17"/><lb ed="R033" n="0740a14"/>乍覩光明之境。豈不身心踴躍。捨故求新。但得往
<lb ed="X" n="0919b18"/><lb ed="R033" n="0740a15"/>生。終成解脫。方便接引。當作如是觀。</p>
<lb ed="X" n="0919b19"/><lb ed="R033" n="0740a16"/><p xml:id="pX22p0919b1901">△省現蓮華。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0919b20"/><lb ed="R033" n="0740a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0919b2001">池中蓮華。大如車輪。靑色靑光。黃色黃光。赤色赤光。
<lb ed="X" n="0919b21"/><lb ed="R033" n="0740a18"/>白色白光。微妙香潔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0919b22"/><lb ed="R033" n="0740b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0919b2201">上言池外。今表池中。蓮華者。總名也。未開時。統名
<lb ed="X" n="0919b23"/><lb ed="R033" n="0740b02"/>屆摩羅。將落時。統名迦摩羅。以下所列四種。皆正
<lb ed="X" n="0919b24"/><lb ed="R033" n="0740b03"/>開時之名也。一曰芬陀利。卽白蓮也。二曰優鉢羅。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0919c" n="0919c"/>
<lb ed="X" n="0919c01"/><lb ed="R033" n="0740b04"/>卽靑蓮也。三曰鉢特摩。卽紅蓮也。四曰拘勿頭。卽
<lb ed="X" n="0919c02"/><lb ed="R033" n="0740b05"/>黃蓮也。大如車輪者。以車輪比之大小。車輪大准
<lb ed="X" n="0919c03"/><lb ed="R033" n="0740b06"/>一由旬。然此蓮華。本無定數。各隨機現。雖以車輪
<lb ed="X" n="0919c04"/><lb ed="R033" n="0740b07"/>之比。亦約數而<anchor xml:id="nkr_note_add_0919c0401" n="0919c0401"/><anchor xml:id="beg0919c0401" n="0919c0401"/>已<anchor xml:id="end0919c0401"/>。一一池有六十億七寶蓮華。團
<lb ed="X" n="0919c05"/><lb ed="R033" n="0740b08"/>圓大小。或一二由旬。至百千由旬亦有也。是此蓮
<lb ed="X" n="0919c06"/><lb ed="R033" n="0740b09"/>華周徧世界。一一寶蓮。有無量百千億葉。靑色靑
<lb ed="X" n="0919c07"/><lb ed="R033" n="0740b10"/>光。白色白光。元黃朱紫。其光亦然。一一華出無量
<lb ed="X" n="0919c08"/><lb ed="R033" n="0740b11"/>色。無量光。無量佛。一一佛放無量光明。以微妙法
<lb ed="X" n="0919c09"/><lb ed="R033" n="0740b12"/>中說無量法。願諸衆生。同出苦輪。或問曰。佛若度
<lb ed="X" n="0919c10"/><lb ed="R033" n="0740b13"/>人。一佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0919c1001" n="0919c1001"/><anchor xml:id="beg0919c1001" n="0919c1001"/>已<anchor xml:id="end0919c1001"/>足。何仗許多佛。互相救護衆生耶。答云。
<lb ed="X" n="0919c11"/><lb ed="R033" n="0740b14"/>阿彌陀佛。因地發願。功德廣大。故成無量無邊勝
<lb ed="X" n="0919c12"/><lb ed="R033" n="0740b15"/>境。以致蓮華化現無盡。皆出於彌陀一佛。自性光
<lb ed="X" n="0919c13"/><lb ed="R033" n="0740b16"/>明而現。故云蓮華微妙香潔。雖佛衆。卽一佛也。世
<lb ed="X" n="0919c14"/><lb ed="R033" n="0740b17"/>尊將車輪比之蓮華者。因蓮。亦含車輪之用。此土
<lb ed="X" n="0919c15"/><lb ed="R033" n="0740b18"/>以輪迴所轉。生死不絕。彼土蓮華化生。此乃出輪
<lb ed="X" n="0919c16"/><lb ed="R033" n="0741a01"/>迴之轉也。人若初心念佛。西方卽生一蓮。標立本
<lb ed="X" n="0919c17"/><lb ed="R033" n="0741a02"/>名。逾念逾長。直至念佛果熟。人赴其蓮爲之蓮華
<lb ed="X" n="0919c18"/><lb ed="R033" n="0741a03"/>化生。若中途退息念起。蓮卽半萎。盡情退息。蓮卽
<lb ed="X" n="0919c19"/><lb ed="R033" n="0741a04"/>滅矣。所喩蓮似車輪之象也。而且佛聖之體。如蓮
<lb ed="X" n="0919c20"/><lb ed="R033" n="0741a05"/>淸潔。無障無礙。蓮雖繁現究竟實理。卽佛寂光三
<lb ed="X" n="0919c21"/><lb ed="R033" n="0741a06"/>昧之用。故而蓮能載人。人能生蓮。蓮如渡舟。接引
<lb ed="X" n="0919c22"/><lb ed="R033" n="0741a07"/>念佛衆生。歸於極樂。周行三界片刻能爲。豈同世
<lb ed="X" n="0919c23"/><lb ed="R033" n="0741a08"/>人南天台。北五臺。萬般勞役。人若趂此寶舟。天下
<lb ed="X" n="0919c24"/><lb ed="R033" n="0741a09"/>卽一覽而<anchor xml:id="nkr_note_add_0919c2401" n="0919c2401"/><anchor xml:id="beg0919c2401" n="0919c2401"/>已<anchor xml:id="end0919c2401"/>。何不爲之。欲上其舟。單持一句佛號。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0920a" n="0920a"/>
<lb ed="X" n="0920a01"/><lb ed="R033" n="0741a10"/>縱有火輪利劍。近之不療。觸之不傷。自然不久成
<lb ed="X" n="0920a02"/><lb ed="R033" n="0741a11"/>佛。此謂千萬人頭上。撑一英雄。切莫畏難。昔有東
<lb ed="X" n="0920a03"/><lb ed="R033" n="0741a12"/>平州人。名高浩象。觀彌陀經至三日。卽入定。自覺
<lb ed="X" n="0920a04"/><lb ed="R033" n="0741a13"/>身泛光明蓮華池中。頃登蓮上禮佛。遙見金容。光
<lb ed="X" n="0920a05"/><lb ed="R033" n="0741a14"/>輝遠映。事後又三日。異香滿室。佛迎上品上生。又
<lb ed="X" n="0920a06"/><lb ed="R033" n="0741a15"/>四明女人黃氏。早年喪失。發心念佛。臨終見佛來
<lb ed="X" n="0920a07"/><lb ed="R033" n="0741a16"/>迎。辭衆立化。終後地生蓮華一朵。故稱蓮華女也。
<lb ed="X" n="0920a08"/><lb ed="R033" n="0741a17"/>可見古人如是之易。亦可效法。或問曰。今時念佛。
<lb ed="X" n="0920a09"/><lb ed="R033" n="0741a18"/>人亦不少。不見成佛者何故。答云。統因半信半疑
<lb ed="X" n="0920a10"/><lb ed="R033" n="0741b01"/>之心。害之非淺。若人不願受此疑害。則心心念佛。
<lb ed="X" n="0920a11"/><lb ed="R033" n="0741b02"/>危亡莫顧。如快馬加鞭。一直向前去。如是繫念不
<lb ed="X" n="0920a12"/><lb ed="R033" n="0741b03"/>忘。久久念心不異。卽知頭頭淨土。處處蓮域。始信
<lb ed="X" n="0920a13"/><lb ed="R033" n="0741b04"/>水向石邊流出冷。風從華裏過來香。</p>
<lb ed="X" n="0920a14"/><lb ed="R033" n="0741b05"/><p xml:id="pX22p0920a1401">△二結極樂境。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0920a15"/><lb ed="R033" n="0741b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0920a1501">舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。成就如是功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0920a16"/><lb ed="R033" n="0741b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0920a1601">如上欄網池閣蓮華。種種莊嚴。皆是阿彌陀佛。因
<lb ed="X" n="0920a17"/><lb ed="R033" n="0741b08"/>中所發大願。及願後所修大行。以無量功德。成就
<lb ed="X" n="0920a18"/><lb ed="R033" n="0741b09"/>無量勝境。貴在願以起行。行以實願。菩薩因地。莫
<lb ed="X" n="0920a19"/><lb ed="R033" n="0741b10"/>不皆然。行滿願遂。方成佛道。所發行願。卽四十八
<lb ed="X" n="0920a20"/><lb ed="R033" n="0741b11"/>願是也。俱宜全錄。恐人視煩。略纂數條。大意推知
<lb ed="X" n="0920a21"/><lb ed="R033" n="0741b12"/>佛願云。我作佛時。我刹中。無地獄餓鬼禽畜。以致
<lb ed="X" n="0920a22"/><lb ed="R033" n="0741b13"/>蜎飛蝡動之類。不得是願。終不作佛。</p>
<lb ed="X" n="0920a23"/><lb ed="R033" n="0741b14"/><p xml:id="pX22p0920a2301">又願云。我作佛時。我刹中人。盡無淫泆。嗔怒愚痴
<lb ed="X" n="0920a24"/><lb ed="R033" n="0741b15"/>之心。不得是願。終不作佛。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0920b" n="0920b"/>
<lb ed="X" n="0920b01"/><lb ed="R033" n="0741b16"/><p xml:id="pX22p0920b0101">又願云。我作佛時。我刹中人。皆不聞不善之名。況
<lb ed="X" n="0920b02"/><lb ed="R033" n="0741b17"/>有其實。不得是願。終不作佛。</p>
<lb ed="X" n="0920b03"/><lb ed="R033" n="0741b18"/><p xml:id="pX22p0920b0301">又願云。我作佛時。我刹中人。知身是幻。無貪著心。
<lb ed="X" n="0920b04"/><lb ed="R033" n="0742a01"/>不得是願。終不作佛。</p>
<lb ed="X" n="0920b05"/><lb ed="R033" n="0742a02"/><p xml:id="pX22p0920b0501">又願云。我作佛時。生我刹者。皆於七寶水池。蓮華
<lb ed="X" n="0920b06"/><lb ed="R033" n="0742a03"/>化生。不得是願。終不作佛。</p>
<lb ed="X" n="0920b07"/><lb ed="R033" n="0742a04"/><p xml:id="pX22p0920b0701">又願云。我作佛時。我刹中。自地以上。至於虗空。皆
<lb ed="X" n="0920b08"/><lb ed="R033" n="0742a05"/>有宮殿樓閣。池流華樹。悉以無量衆寶。百千種香。
<lb ed="X" n="0920b09"/><lb ed="R033" n="0742a06"/>相共合成。不得是願。終不作佛。</p>
<lb ed="X" n="0920b10"/><lb ed="R033" n="0742a07"/><p xml:id="pX22p0920b1001">又願云。若我成佛。諸莊嚴具。周徧國中。一切衆生。
<lb ed="X" n="0920b11"/><lb ed="R033" n="0742a08"/>能總演說。是爲大願言行度人。不得是願。終不作
<lb ed="X" n="0920b12"/><lb ed="R033" n="0742a09"/>佛。發此願<anchor xml:id="nkr_note_add_0920b1201" n="0920b1201"/><anchor xml:id="beg0920b1201" n="0920b1201"/>已<anchor xml:id="end0920b1201"/>。住眞實慧。修菩薩行。於無量劫巾苦
<lb ed="X" n="0920b13"/><lb ed="R033" n="0742a10"/>心敎化。以致無量劫中衆生。皆發道心。齊入佛位。
<lb ed="X" n="0920b14"/><lb ed="R033" n="0742a11"/>始獲大願成就。非獨阿彌陀佛有此大願。卽觀音
<lb ed="X" n="0920b15"/><lb ed="R033" n="0742a12"/>勢至文殊普賢一切諸佛菩薩。同具行願。普爲衆
<lb ed="X" n="0920b16"/><lb ed="R033" n="0742a13"/>生。救苦救難。而且天仙聖賢神明。亦有千般苦口。
<lb ed="X" n="0920b17"/><lb ed="R033" n="0742a14"/>咸望衆生做箇好人。並無有言愛見衆生。刀山劍
<lb ed="X" n="0920b18"/><lb ed="R033" n="0742a15"/>樹之苦也。或問曰。衆生之苦。佛必深憐。莫非過慮
<lb ed="X" n="0920b19"/><lb ed="R033" n="0742a16"/>耶。答云。非佛好事。如孔子曰。其爲仁之本與。卽佛
<lb ed="X" n="0920b20"/><lb ed="R033" n="0742a17"/>願耳。推此意者。世人向善親賢。分所當然。旣該行
<lb ed="X" n="0920b21"/><lb ed="R033" n="0742a18"/>事。何須細論。祇奉蓮池大師囑云。無常迅速一心
<lb ed="X" n="0920b22"/><lb ed="R033" n="0742b01"/>念佛。如果眞能一心。則佛聖苦心。願願得力。</p>
<lb ed="X" n="0920b23"/><lb ed="R033" n="0742b02"/><p xml:id="pX22p0920b2301">△初示天衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0920b24"/><lb ed="R033" n="0742b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0920b2401">又舍利弗。彼佛國土。常作天樂。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0920c" n="0920c"/>
<lb ed="X" n="0920c01"/><lb ed="R033" n="0742b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0920c0101">上叙寶池。此談金地之上。華樂交輝也。凡諸天。聲
<lb ed="X" n="0920c02"/><lb ed="R033" n="0742b05"/>聞。羅漢。供養諸佛者。豈用他物。惟以百千香華。百
<lb ed="X" n="0920c03"/><lb ed="R033" n="0742b06"/>千伎樂。轉相爭勝。皆是自然伎樂。無非法音。淸暢
<lb ed="X" n="0920c04"/><lb ed="R033" n="0742b07"/>暸喨。微妙明雅。一切音聲所不能及。非世樂可比。
<lb ed="X" n="0920c05"/><lb ed="R033" n="0742b08"/>爲之天樂。非敲作聲。故法華經云。天鼓自鳴也。夫
<lb ed="X" n="0920c06"/><lb ed="R033" n="0742b09"/>佛及菩薩。色相皆空。何以香華伎樂。作爲供養。其
<lb ed="X" n="0920c07"/><lb ed="R033" n="0742b10"/>意何如。緣彌陀道高德深。施恩廣大。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0920001" n="0920001"/>惑動諸天聲
<lb ed="X" n="0920c08"/><lb ed="R033" n="0742b11"/>聞。以此香華伎樂。常散佛土。此乃最勝恭敬讚嘆。
<lb ed="X" n="0920c09"/><lb ed="R033" n="0742b12"/>時刻不忘故。今人念佛臨終之時。而獲天樂空迎。
<lb ed="X" n="0920c10"/><lb ed="R033" n="0742b13"/>卽佛重人。可知淨土常作天樂。事不誣矣。</p>
<lb ed="X" n="0920c11"/><lb ed="R033" n="0742b14"/><p xml:id="pX22p0920c1101">△次明金地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0920c12"/><lb ed="R033" n="0742b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0920c1201">黃金爲地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0920c13"/><lb ed="R033" n="0742b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0920c1301">此乃應前起後。謂<name role="" type="person">極樂世界</name>中。上則樂作於天。下
<lb ed="X" n="0920c14"/><lb ed="R033" n="0742b17"/>則金嚴於地。所云黃金地者。地卽百寶所成。爲之
<lb ed="X" n="0920c15"/><lb ed="R033" n="0742b18"/>琉璃地。光耀大千也。黃金者。卽地面之莊嚴。其光
<lb ed="X" n="0920c16"/><lb ed="R033" n="0743a01"/>亦耀。兩光交合。麗甚莫窮。故佛讚頌黃金爲地。不
<lb ed="X" n="0920c17"/><lb ed="R033" n="0743a02"/>獨耳聞天樂。亦且目覩天華。內外淸徹超越十方。
<lb ed="X" n="0920c18"/><lb ed="R033" n="0743a03"/>及聞微妙香潔。甘養天眞也。或問曰。佛土因何以
<lb ed="X" n="0920c19"/><lb ed="R033" n="0743a04"/>黃金爲重耶。答云。黃金者。則自性眞如平等故。眞
<lb ed="X" n="0920c20"/><lb ed="R033" n="0743a05"/>如者。無雜無穢。無變無遷。歷萬劫而常新。平等者。
<lb ed="X" n="0920c21"/><lb ed="R033" n="0743a06"/>不增不減。不高不下。爲千聖所證之理。此卽性義
<lb ed="X" n="0920c22"/><lb ed="R033" n="0743a07"/>也。性義喩金。金藏土。土生金。出土之純金。千番鎔
<lb ed="X" n="0920c23"/><lb ed="R033" n="0743a08"/>鑄其色不異。所以金喩佛性。歷萬劫而常新。佛性
<lb ed="X" n="0920c24"/><lb ed="R033" n="0743a09"/>喩金。亘千古而不壞。雖云金地。卽性地也。又問曰。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0921a" n="0921a"/>
<lb ed="X" n="0921a01"/><lb ed="R033" n="0743a10"/>自古諸佛。心無住著。何故令人求生佛國。指定西
<lb ed="X" n="0921a02"/><lb ed="R033" n="0743a11"/>方耶。答云。是問至理也。大乘諸佛心無所欲。則無
<lb ed="X" n="0921a03"/><lb ed="R033" n="0743a12"/>守隅之心。故佛云。高山平地盡是極樂。西方卽此
<lb ed="X" n="0921a04"/><lb ed="R033" n="0743a13"/>土。此土卽西方。一切處。無不是如來道場。可見佛
<lb ed="X" n="0921a05"/><lb ed="R033" n="0743a14"/>聖原無西方之居。只因佛性如金。金屬於西。遜佛
<lb ed="X" n="0921a06"/><lb ed="R033" n="0743a15"/>於西方者。以表不壞之位。而且鈍根凡夫。必指以
<lb ed="X" n="0921a07"/><lb ed="R033" n="0743a16"/>趨向之方。然後信得憑依。修證覺路。況<name role="" type="person">舍衛國</name>。址
<lb ed="X" n="0921a08"/><lb ed="R033" n="0743a17"/>實在西。只爲因權起實故。故願世人一心念佛。悟
<lb ed="X" n="0921a09"/><lb ed="R033" n="0743a18"/>自性彌陀。卽入佛流。雖無必至西方之理。却至西
<lb ed="X" n="0921a10"/><lb ed="R033" n="0743b01"/>方<anchor xml:id="nkr_note_add_0921a1001" n="0921a1001"/><anchor xml:id="beg0921a1001" n="0921a1001"/>已<anchor xml:id="end0921a1001"/>。人皆不信淨土者。只因未知依仗實益之利
<lb ed="X" n="0921a11"/><lb ed="R033" n="0743b02"/>故而無願求往。譬如人至遠市中。必先覓安下處。
<lb ed="X" n="0921a12"/><lb ed="R033" n="0743b03"/>然後幹事。抵暮昏黑則有投宿之地。先覓下處者。
<lb ed="X" n="0921a13"/><lb ed="R033" n="0743b04"/>修淨土之謂也。抵暮昏黑者。大限到時之謂也。有
<lb ed="X" n="0921a14"/><lb ed="R033" n="0743b05"/>投宿之地者。生蓮華中不落惡趣之謂也。所云念
<lb ed="X" n="0921a15"/><lb ed="R033" n="0743b06"/>佛求生彼國者。實爲自<anchor xml:id="nkr_note_add_0921a1501" n="0921a1501"/><anchor xml:id="beg0921a1501" n="0921a1501"/>己<anchor xml:id="end0921a1501"/>安頓閉眼之後著落也。
<lb ed="X" n="0921a16"/><lb ed="R033" n="0743b07"/>若非如是。則自踐自踏。豈不痛乎。欲生彼土。切須
<lb ed="X" n="0921a17"/><lb ed="R033" n="0743b08"/>效學。宋時王龍舒居士六十年。戒殺放生。布衣蔬
<lb ed="X" n="0921a18"/><lb ed="R033" n="0743b09"/>食。一心念佛。一日忽然高聲念佛。卽唱言佛來迎
<lb ed="X" n="0921a19"/><lb ed="R033" n="0743b10"/>我。屹然立化。形如植木。其<g ref="#CB15131">邦</g>人。皆見二靑衣童子。
<lb ed="X" n="0921a20"/><lb ed="R033" n="0743b11"/>持旛引公西去。家家供事。今人欲從其法。志向古
<lb ed="X" n="0921a21"/><lb ed="R033" n="0743b12"/>人。切莫疑疑惑惑。</p>
<lb ed="X" n="0921a22"/><lb ed="R033" n="0743b13"/><p xml:id="pX22p0921a2201">△繼示天雨妙華。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0921a23"/><lb ed="R033" n="0743b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0921a2301">晝夜六時。雨天曼陀羅華。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0921a24"/><lb ed="R033" n="0743b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0921a2401">前言金地。今表常雨天華也。雨者。讚頌佛德。利益
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0921b" n="0921b"/>
<lb ed="X" n="0921b01"/><lb ed="R033" n="0743b16"/>衆生之法雨也。天華者。准定時候。則如此土。日月
<lb ed="X" n="0921b02"/><lb ed="R033" n="0743b17"/>旋繞<name role="" type="person">須彌山</name>。而分晝夜。南瞻部洲正午。<name role="" type="person">北俱盧洲</name>
<lb ed="X" n="0921b03"/><lb ed="R033" n="0743b18"/>半夜。東勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0921001" n="0921001"/>神洲日沒。西牛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0921002" n="0921002"/>賀洲日出。日月反覆往
<lb ed="X" n="0921b04"/><lb ed="R033" n="0744a01"/>來。而有遠近之別。故晝夜增減不定也。<name role="" type="person">極樂世界</name>。
<lb ed="X" n="0921b05"/><lb ed="R033" n="0744a02"/>惟以曼陀羅華。而辯晝夜。此華卽名天華彼土則
<lb ed="X" n="0921b06"/><lb ed="R033" n="0744a03"/>無四季。亦無寒暑。常明不昏。晝夜無二。以鳥鳴華
<lb ed="X" n="0921b07"/><lb ed="R033" n="0744a04"/>開爲曉。華合鳥棲爲夜。華開一葉。爲一時。開至六
<lb ed="X" n="0921b08"/><lb ed="R033" n="0744a05"/>葉爲一晝。謝一葉。爲一時。謝至六葉爲一夜。晝夜
<lb ed="X" n="0921b09"/><lb ed="R033" n="0744a06"/>而無增減。故云晝夜六時也。天華者。從天而下。雖
<lb ed="X" n="0921b10"/><lb ed="R033" n="0744a07"/>曰天華。其實樹華。樹非一也。華被風起。卽出異香。
<lb ed="X" n="0921b11"/><lb ed="R033" n="0744a08"/>更有五百淸雅音聲。隨風四散供養諸佛菩薩聲
<lb ed="X" n="0921b12"/><lb ed="R033" n="0744a09"/>聞大衆。華墮彼地。積成寸尺。極目明麗。芳香無比。
<lb ed="X" n="0921b13"/><lb ed="R033" n="0744a10"/>若亂風吹去。四散亂墮。佛土光景。無日不如是也。
<lb ed="X" n="0921b14"/><lb ed="R033" n="0744a11"/>或問曰。此華云何從天而下。答云。天華者。卽佛天
<lb ed="X" n="0921b15"/><lb ed="R033" n="0744a12"/>性智慧。德行所降。人若修獲成道。則神靈通達。力
<lb ed="X" n="0921b16"/><lb ed="R033" n="0744a13"/>能化現其華。亦復如是。故云自性在迷。如華尙蕋。
<lb ed="X" n="0921b17"/><lb ed="R033" n="0744a14"/>忽悟自性。如華正開。衆生欲見天華。耑心念佛。久
<lb ed="X" n="0921b18"/><lb ed="R033" n="0744a15"/>久自然勝境現前。方信法無虗揑。未具苦心苦行
<lb ed="X" n="0921b19"/><lb ed="R033" n="0744a16"/>之前。莫言佛道空中樓閣。若出此語。非但毀謗三
<lb ed="X" n="0921b20"/><lb ed="R033" n="0744a17"/>寶。自造身口意三業齊備矣。要知經云。有一沙彌。
<lb ed="X" n="0921b21"/><lb ed="R033" n="0744a18"/>輕笑一老比邱。讀經聲如犬吠。而老比邱者。是阿
<lb ed="X" n="0921b22"/><lb ed="R033" n="0744b01"/>羅漢。因敎沙彌急行求懺。僅免地獄。否者。猶墮狗
<lb ed="X" n="0921b23"/><lb ed="R033" n="0744b02"/>身。惡意一笑。爲害如此。故謂畏聖人之言。終身至
<lb ed="X" n="0921b24"/><lb ed="R033" n="0744b03"/>寶。欲霑法雨之謂。發心念佛。決不虗望。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0921c" n="0921c"/>
<lb ed="X" n="0921c01"/><lb ed="R033" n="0744b04"/><p xml:id="pX22p0921c0101">△持以供養。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0921c02"/><lb ed="R033" n="0744b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0921c0201">其土衆生。常以淸旦。各以衣裓。盛衆妙華。供養他方
<lb ed="X" n="0921c03"/><lb ed="R033" n="0744b06"/>十萬億佛。卽以食時。還到本國。飯食經行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0921c04"/><lb ed="R033" n="0744b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0921c0401">此言天華。衆生持取供佛也。衆生者。除佛而言。菩
<lb ed="X" n="0921c05"/><lb ed="R033" n="0744b08"/>薩以下往生彼國。大衆凡夫。皆名衆生故。淸旦時
<lb ed="X" n="0921c06"/><lb ed="R033" n="0744b09"/>者。六時之首。首時之心。最正淸潔。故名淸明心也。
<lb ed="X" n="0921c07"/><lb ed="R033" n="0744b10"/>衆生常以衣裓。盛華淸旦供佛者。取時爲先。心乃
<lb ed="X" n="0921c08"/><lb ed="R033" n="0744b11"/>正淨。爲表最初至敬也。衣裓者。盛華之器。妙華者。
<lb ed="X" n="0921c09"/><lb ed="R033" n="0744b12"/>只言天華。爲供十萬億佛者。卽言十方無量世界。
<lb ed="X" n="0921c10"/><lb ed="R033" n="0744b13"/>一切處。一切諸佛。頃能周徧供養也。食時者。晨齋
<lb ed="X" n="0921c11"/><lb ed="R033" n="0744b14"/>時也。食時之少。以至少時。供至多佛。還到本國。尙
<lb ed="X" n="0921c12"/><lb ed="R033" n="0744b15"/>在食時。言其速也。凡菩薩力能如是者。皆以阿彌
<lb ed="X" n="0921c13"/><lb ed="R033" n="0744b16"/>陀佛本願云。衆生往生我刹。皆得神足。天眼。天耳。
<lb ed="X" n="0921c14"/><lb ed="R033" n="0744b17"/>他心。無不周具。一念之頃。過十萬億佛土。行隨其
<lb ed="X" n="0921c15"/><lb ed="R033" n="0744b18"/>所修。修隨其所行也。佛之食者。長養萬德曰食。所
<lb ed="X" n="0921c16"/><lb ed="R033" n="0745a01"/>云。卽以食時者。喩一食之頃。事<anchor xml:id="nkr_note_add_0921c1601" n="0921c1601"/><anchor xml:id="beg0921c1601" n="0921c1601"/>已<anchor xml:id="end0921c1601"/>周徧。不妨云食
<lb ed="X" n="0921c17"/><lb ed="R033" n="0745a02"/>非食之食也。下文飯食經行者。卽衆生返<anchor xml:id="nkr_note_add_0921c1701" n="0921c1701"/><anchor xml:id="beg0921c1701" n="0921c1701"/>已<anchor xml:id="end0921c1701"/>而食。
<lb ed="X" n="0921c18"/><lb ed="R033" n="0745a03"/>食<anchor xml:id="nkr_note_add_0921c1801" n="0921c1801"/><anchor xml:id="beg0921c1801" n="0921c1801"/>已<anchor xml:id="end0921c1801"/>而行。其飯食時。銀鉢。金鉢。種種寶鉢。隨意現
<lb ed="X" n="0921c19"/><lb ed="R033" n="0745a04"/>前。百味飮食。充滿其中。酸。鹹。甘。淡。各如所願。不餘
<lb ed="X" n="0921c20"/><lb ed="R033" n="0745a05"/>不欠。食<anchor xml:id="nkr_note_add_0921c2001" n="0921c2001"/><anchor xml:id="beg0921c2001" n="0921c2001"/>已<anchor xml:id="end0921c2001"/>自消。而無遺滓。或見色聞香。意以爲食。
<lb ed="X" n="0921c21"/><lb ed="R033" n="0745a06"/>自然飽適。無所味著。身心輕利。食畢化去。時至復
<lb ed="X" n="0921c22"/><lb ed="R033" n="0745a07"/>現。絡繹連綿。往來無盡。食<anchor xml:id="nkr_note_add_0921c2201" n="0921c2201"/><anchor xml:id="beg0921c2201" n="0921c2201"/>已<anchor xml:id="end0921c2201"/>而行。一以調身。使無
<lb ed="X" n="0921c23"/><lb ed="R033" n="0745a08"/>凝滯。一以調心。使不放逸。優遊自得其意也。世人
<lb ed="X" n="0921c24"/><lb ed="R033" n="0745a09"/>食<anchor xml:id="nkr_note_add_0921c2401" n="0921c2401"/><anchor xml:id="beg0921c2401" n="0921c2401"/>已<anchor xml:id="end0921c2401"/>。非奔走塵務。則增長睡眠。彼國飯食經行。解
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0922a" n="0922a"/>
<lb ed="X" n="0922a01"/><lb ed="R033" n="0745a10"/>脫之風。逍遙之狀。可想見也。或問曰。旣云菩薩亦
<lb ed="X" n="0922a02"/><lb ed="R033" n="0745a11"/>是愛齋。因何不云衣服耶。答云。蓮華化生之人。念
<lb ed="X" n="0922a03"/><lb ed="R033" n="0745a12"/>亦隨至。不假裁縫擣染洗濯。而有無量上妙衣服。
<lb ed="X" n="0922a04"/><lb ed="R033" n="0745a13"/>環釵瓔珞。種種莊嚴。如意妙香。普薰衆生。一切充
<lb ed="X" n="0922a05"/><lb ed="R033" n="0745a14"/>足飽滿。不求衣而衣。不求食而食。此土衆生。欲享
<lb ed="X" n="0922a06"/><lb ed="R033" n="0745a15"/>彼國中自然衣食者。分所當思。然則要祈安身立
<lb ed="X" n="0922a07"/><lb ed="R033" n="0745a16"/>命處。先將一句。阿彌陀佛。縛住自心。不致片刻走
<lb ed="X" n="0922a08"/><lb ed="R033" n="0745a17"/>失。此爲眞佛弟子。</p>
<lb ed="X" n="0922a09"/><lb ed="R033" n="0745a18"/><p xml:id="pX22p0922a0901">又云。佛供者。名曰出世間食。一禪悅食。二願食。三
<lb ed="X" n="0922a10"/><lb ed="R033" n="0745b01"/>念食。四解脫食。五法喜食。</p>
<lb ed="X" n="0922a11"/><lb ed="R033" n="0745b02"/><p xml:id="pX22p0922a1101">△三結極樂事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0922a12"/><lb ed="R033" n="0745b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0922a1201">舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。成就如是功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0922a13"/><lb ed="R033" n="0745b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0922a1301">此結承上文天樂天華等事。種種莊嚴。皆以彌陀
<lb ed="X" n="0922a14"/><lb ed="R033" n="0745b05"/>佛實願實行功德成就。不可限量。若此土衆生。共
<lb ed="X" n="0922a15"/><lb ed="R033" n="0745b06"/>發道心。齊赴<name role="" type="person">極樂國</name>中。一飡一宿。不致空過一生。
<lb ed="X" n="0922a16"/><lb ed="R033" n="0745b07"/>故昔白香山居士。捨宅爲寺。捐俸寫施彌陀經千
<lb ed="X" n="0922a17"/><lb ed="R033" n="0745b08"/>部。每禮佛。口誦云。<name role="" type="person">極樂世界</name>淸淨土。無諸惡道及
<lb ed="X" n="0922a18"/><lb ed="R033" n="0745b09"/>衆苦。願如我身老病者。同生無量壽佛所。可知高
<lb ed="X" n="0922a19"/><lb ed="R033" n="0745b10"/>士尙依彼國。何況我等。再不警省。</p>
<lb ed="X" n="0922a20"/><lb ed="R033" n="0745b11"/><p xml:id="pX22p0922a2001">△始宣法音。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0922a21"/><lb ed="R033" n="0745b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0922a2101">復次舍利弗。彼國常有種種奇妙雜色之鳥。白鶴孔
<lb ed="X" n="0922a22"/><lb ed="R033" n="0745b13"/><g ref="#CB15179">雀</g>。鸚鵡舍利。迦陵頻伽。共命之鳥。是諸衆鳥。晝夜六
<lb ed="X" n="0922a23"/><lb ed="R033" n="0745b14"/>時。出和雅音。其音演暢五根五力。七菩提分。八聖道
<lb ed="X" n="0922a24"/><lb ed="R033" n="0745b15"/>分如是等法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0922b" n="0922b"/>
<lb ed="X" n="0922b01"/><lb ed="R033" n="0745b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0922b0101">上言諸天獻瑞。供養之勝。此言禽樹成音。聞法之
<lb ed="X" n="0922b02"/><lb ed="R033" n="0745b17"/>勝也。種種者。言之非一也。奇妙者。言出異常也。雜
<lb ed="X" n="0922b03"/><lb ed="R033" n="0745b18"/>色之鳥者。卽白鶴孔<g ref="#CB15179">雀</g>等也。共命者。卽云命命。又
<lb ed="X" n="0922b04"/><lb ed="R033" n="0746a01"/>云生生。是諸衆鳥者。擧之不盡也。諸鳥晝夜常出
<lb ed="X" n="0922b05"/><lb ed="R033" n="0746a02"/>雅音。不絕演暢微妙法義。除佛妙音之外。若天若
<lb ed="X" n="0922b06"/><lb ed="R033" n="0746a03"/>人。音聲無極。一切諸法。無不通曉。非比人世之鳥
<lb ed="X" n="0922b07"/><lb ed="R033" n="0746a04"/>也。此土雖有鸚鵡八哥。能作人言。此爲學語鳥。能
<lb ed="X" n="0922b08"/><lb ed="R033" n="0746a05"/>言不知義者。卽是飛鳥。人道尙且未通。何況佛法
<lb ed="X" n="0922b09"/><lb ed="R033" n="0746a06"/>乎。彼國之鳥。能爲演暢諸佛五根五力。七菩提分。
<lb ed="X" n="0922b10"/><lb ed="R033" n="0746a07"/>八聖道分之法源也。</p>
<lb ed="X" n="0922b11"/><lb ed="R033" n="0746a08"/><p xml:id="pX22p0922b1101">五根者。一曰信根。堅固信心。證入法界。業報消除
<lb ed="X" n="0922b12"/><lb ed="R033" n="0746a09"/>也。二曰進根。不退惟進。念茲在茲。耑持善法也。三
<lb ed="X" n="0922b13"/><lb ed="R033" n="0746a10"/>曰念根。正念堅固。往來無背。精持不棄也。四曰定
<lb ed="X" n="0922b14"/><lb ed="R033" n="0746a11"/>根。修心不亂。正定不異。照破諸有也。五曰慧根。寂
<lb ed="X" n="0922b15"/><lb ed="R033" n="0746a12"/>照湛然。人法雙忘。明辯偏正也。</p>
<lb ed="X" n="0922b16"/><lb ed="R033" n="0746a13"/><p xml:id="pX22p0922b1601">五力者。一曰進力。天人不能阻也。二曰信力。魔道
<lb ed="X" n="0922b17"/><lb ed="R033" n="0746a14"/>不能引也。三曰念力。煩惱不能觸也。四曰定力。外
<lb ed="X" n="0922b18"/><lb ed="R033" n="0746a15"/>道不能動也。五曰慧力。一念不能生也。</p>
<lb ed="X" n="0922b19"/><lb ed="R033" n="0746a16"/><p xml:id="pX22p0922b1901">七菩提分者。一曰。擇法菩提。觀諸法時。善能覺了
<lb ed="X" n="0922b20"/><lb ed="R033" n="0746a17"/>眞僞也。二曰。精進菩提。修持洪願時。善能覺了。不
<lb ed="X" n="0922b21"/><lb ed="R033" n="0746a18"/>謬行於無益苦行也。三曰喜菩提。心得正法時。善
<lb ed="X" n="0922b22"/><lb ed="R033" n="0746b01"/>能覺了。不隨顚倒動亂也。四曰除菩提。除盡色相
<lb ed="X" n="0922b23"/><lb ed="R033" n="0746b02"/>煩惱時。善能覺了。不失正知正見善根也。五曰捨
<lb ed="X" n="0922b24"/><lb ed="R033" n="0746b03"/>菩提。<anchor xml:id="nkr_note_add_0922b2401" n="0922b2401"/><anchor xml:id="beg0922b2401" n="0922b2401"/>已<anchor xml:id="end0922b2401"/>捨入境時。善能覺了。永不追憶也。六曰定
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0922c" n="0922c"/>
<lb ed="X" n="0922c01"/><lb ed="R033" n="0746b04"/>菩提。得禪定時。善能覺了。靜明也。七曰念菩提。修
<lb ed="X" n="0922c02"/><lb ed="R033" n="0746b05"/>出世法時。善能覺了深入定慧也。</p>
<lb ed="X" n="0922c03"/><lb ed="R033" n="0746b06"/><p xml:id="pX22p0922c0301">八聖道者。一曰。正見聖道。若覺時所得眞覺。以慧
<lb ed="X" n="0922c04"/><lb ed="R033" n="0746b07"/>安立諦理。無有錯謬也。二曰。正思惟聖道。<anchor xml:id="nkr_note_add_0922c0401" n="0922c0401"/><anchor xml:id="beg0922c0401" n="0922c0401"/>已<anchor xml:id="end0922c0401"/>見理
<lb ed="X" n="0922c05"/><lb ed="R033" n="0746b08"/>時。以無漏心。爲令不昧。得入涅槃也。三曰正語聖
<lb ed="X" n="0922c06"/><lb ed="R033" n="0746b09"/>道。心無邪思。以無漏智。照破身口意三業也。四曰
<lb ed="X" n="0922c07"/><lb ed="R033" n="0746b10"/>正業聖道。以無漏智。除盡一切牽纏。住淸靜身業
<lb ed="X" n="0922c08"/><lb ed="R033" n="0746b11"/>也。五曰正命聖道。以無漏智。通除十不善道邪命
<lb ed="X" n="0922c09"/><lb ed="R033" n="0746b12"/>也。六曰正精進聖道。以無漏智。勤行精進。趨證大
<lb ed="X" n="0922c10"/><lb ed="R033" n="0746b13"/>覺也。七曰正念聖道。以無漏智。了明非相非非相
<lb ed="X" n="0922c11"/><lb ed="R033" n="0746b14"/>之正覺也。八曰正定聖道。以無漏智。住持圓覺也。
<lb ed="X" n="0922c12"/><lb ed="R033" n="0746b15"/>從上一一推之。皆隨衆生因地所修。機現不同。證
<lb ed="X" n="0922c13"/><lb ed="R033" n="0746b16"/>大證小。各有所得。如是等法。非但前擧二十五種
<lb ed="X" n="0922c14"/><lb ed="R033" n="0746b17"/>證道法門。更有四念處。四正勤。四如意足。共成三
<lb ed="X" n="0922c15"/><lb ed="R033" n="0746b18"/>十七品。等餘一切法也。</p>
<lb ed="X" n="0922c16"/><lb ed="R033" n="0747a01"/><p xml:id="pX22p0922c1601">四念處者。一曰身念處。觀身九孔。常流不淨。悟明
<lb ed="X" n="0922c17"/><lb ed="R033" n="0747a02"/>佛性爲則。二曰受念處。耽染色相。樂是苦因。常當
<lb ed="X" n="0922c18"/><lb ed="R033" n="0747a03"/>淸淨爲則。三曰心念處。觀心生滅。心隨境轉。不致
<lb ed="X" n="0922c19"/><lb ed="R033" n="0747a04"/>惑亂爲則。四曰法念處。覺悟是法平等。以至自性
<lb ed="X" n="0922c20"/><lb ed="R033" n="0747a05"/>無二爲則。</p>
<lb ed="X" n="0922c21"/><lb ed="R033" n="0747a06"/><p xml:id="pX22p0922c2101">四正勤者。一曰精進根。平生惡心。從今不起。二曰
<lb ed="X" n="0922c22"/><lb ed="R033" n="0747a07"/>精進覺。無明未破。時刻令除。三曰精進力。善心未
<lb ed="X" n="0922c23"/><lb ed="R033" n="0747a08"/>能。令生具足。四曰正精進。智慧未現。速祈頓悟。</p>
<lb ed="X" n="0922c24"/><lb ed="R033" n="0747a09"/><p xml:id="pX22p0922c2401">四如意足者。一曰欲三摩地。志願成佛道。二曰勤
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0923a" n="0923a"/>
<lb ed="X" n="0923a01"/><lb ed="R033" n="0747a10"/>三摩地。耑修成佛道。三曰心三摩地。定心成佛道。
<lb ed="X" n="0923a02"/><lb ed="R033" n="0747a11"/>四曰觀三摩地。解脫成佛道。此出一切菩薩慈心
<lb ed="X" n="0923a03"/><lb ed="R033" n="0747a12"/>三昧。接引衆生。所有三十七品助道法源。利物利
<lb ed="X" n="0923a04"/><lb ed="R033" n="0747a13"/>人也。彼國衆鳥。皆善持聖心。演暢妙法。可知彼國。
<lb ed="X" n="0923a05"/><lb ed="R033" n="0747a14"/>非但佛及菩薩諸天大衆齊以三乘敎化。而衆鳥
<lb ed="X" n="0923a06"/><lb ed="R033" n="0747a15"/>時時同出法音。願諸衆生。共登彼岸。且衆鳥亦隨
<lb ed="X" n="0923a07"/><lb ed="R033" n="0747a16"/>應赴感。如隋時。僧智舜。入廬山而修淨業。後講十
<lb ed="X" n="0923a08"/><lb ed="R033" n="0747a17"/>六觀經畢。卽示疾。見鸚鵡孔<g ref="#CB15179">雀</g>。繞座念佛法僧。出
<lb ed="X" n="0923a09"/><lb ed="R033" n="0747a18"/>微妙音。師知道成。吿弟子曰。我今日往生矣。卽坐
<lb ed="X" n="0923a10"/><lb ed="R033" n="0747b01"/>脫。是眞西方有此。慈雲密佈。接引衆生。則今世人。
<lb ed="X" n="0923a11"/><lb ed="R033" n="0747b02"/>亦當感發道心。憶佛念佛。如母憶子。如子憶母。各
<lb ed="X" n="0923a12"/><lb ed="R033" n="0747b03"/>遂其願。如唐時。尼僧名淨眞。杭州人。居長安積善
<lb ed="X" n="0923a13"/><lb ed="R033" n="0747b04"/>寺。持戒念佛二十餘年。一日謂弟子曰。予於五月
<lb ed="X" n="0923a14"/><lb ed="R033" n="0747b05"/>內。十度見佛。兩次見寶蓮華上童子遊戲。吾<anchor xml:id="nkr_note_add_0923a1401" n="0923a1401"/><anchor xml:id="beg0923a1401" n="0923a1401"/>已<anchor xml:id="end0923a1401"/>得
<lb ed="X" n="0923a15"/><lb ed="R033" n="0747b06"/>生上品。言訖而化。遂現五色祥光。七日而散。幷明
<lb ed="X" n="0923a16"/><lb ed="R033" n="0747b07"/>時張陶氏。秀水縣人。爲長水守約居士之繼室。夫
<lb ed="X" n="0923a17"/><lb ed="R033" n="0747b08"/>婦日課佛號無間。一日居士。出禮普陀。氏謂二子
<lb ed="X" n="0923a18"/><lb ed="R033" n="0747b09"/>曰。吾平日參是心作佛。是心是佛二語。今始悟。至
<lb ed="X" n="0923a19"/><lb ed="R033" n="0747b10"/>初四日吾行矣。及期端坐而逝。次日居士歸。成殮
<lb ed="X" n="0923a20"/><lb ed="R033" n="0747b11"/>之後。棺上出靑蓮華五朵。遠近皆聞。無不嘆慕。可
<lb ed="X" n="0923a21"/><lb ed="R033" n="0747b12"/>見女人有志西方。遂其所願。何況我等。六根具足
<lb ed="X" n="0923a22"/><lb ed="R033" n="0747b13"/>之人。不能脫逃生死耶。若不發心念佛。求生佛土。
<lb ed="X" n="0923a23"/><lb ed="R033" n="0747b14"/>譬如身落火坑。弗想速急跳出。聽其燒殺。人而不
<lb ed="X" n="0923a24"/><lb ed="R033" n="0747b15"/>如鳥乎。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0923b" n="0923b"/>
<lb ed="X" n="0923b01"/><lb ed="R033" n="0747b16"/><p xml:id="pX22p0923b0101">又云十不善道者。殺生。偷盜。邪淫。身三惡也。妄言。
<lb ed="X" n="0923b02"/><lb ed="R033" n="0747b17"/>綺語。兩舌。惡口。口四惡也。貪欲。嗔恚。愚痴。意三惡
<lb ed="X" n="0923b03"/><lb ed="R033" n="0747b18"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0923b04"/><lb ed="R033" n="0748a01"/><p xml:id="pX22p0923b0401">△願行獲益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0923b05"/><lb ed="R033" n="0748a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0923b0501">其土衆生。聞是音<anchor xml:id="nkr_note_add_0923b0501" n="0923b0501"/><anchor xml:id="beg0923b0501" n="0923b0501"/>已<anchor xml:id="end0923b0501"/>。皆悉念佛。念法。念僧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0923b06"/><lb ed="R033" n="0748a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0923b0601">其土者。承上文而言。言出衆生。聞是音<anchor xml:id="nkr_note_add_0923b0601" n="0923b0601"/><anchor xml:id="beg0923b0601" n="0923b0601"/>已<anchor xml:id="end0923b0601"/>。皆悉佛
<lb ed="X" n="0923b07"/><lb ed="R033" n="0748a04"/>慧也。所云念佛念法念僧者。感激利益不盡故。所
<lb ed="X" n="0923b08"/><lb ed="R033" n="0748a05"/>聞法音。若無利益。則同世音無二。聞音而念三寶。
<lb ed="X" n="0923b09"/><lb ed="R033" n="0748a06"/>則知三寶之義。三寶者有二義。一曰世間三寶。一
<lb ed="X" n="0923b10"/><lb ed="R033" n="0748a07"/>曰出世間三寶。所云世間三寶者。雕。鑄。塑。畫。名爲
<lb ed="X" n="0923b11"/><lb ed="R033" n="0748a08"/>佛寶。黃卷。赤軸。名爲法寶。持戒比邱。和合無諍。名
<lb ed="X" n="0923b12"/><lb ed="R033" n="0748a09"/>爲僧寶。出世間三寶者。性體靈覺。照了諸法。名爲
<lb ed="X" n="0923b13"/><lb ed="R033" n="0748a10"/>佛寶。恒沙性德。皆可執持。名爲法寶。性相無二。寂
<lb ed="X" n="0923b14"/><lb ed="R033" n="0748a11"/>照無違。名爲僧寶。此三者。又名最上乘。自性三寶。
<lb ed="X" n="0923b15"/><lb ed="R033" n="0748a12"/>依此修行。卽出三界。世間尊敬之稱。故言寶也。通
<lb ed="X" n="0923b16"/><lb ed="R033" n="0748a13"/>書載云。至尊者道。至貴者德。況三寶。道德無極之
<lb ed="X" n="0923b17"/><lb ed="R033" n="0748a14"/>尊。豈不可稱寶乎。然則。世人修入法門。貴乎皈依
<lb ed="X" n="0923b18"/><lb ed="R033" n="0748a15"/>自性三寶。切念自性彌陀。如是行住坐臥。則與佛
<lb ed="X" n="0923b19"/><lb ed="R033" n="0748a16"/>齊肩。聲聞作伴。功夫未到。莫云我是修行念佛人。
<lb ed="X" n="0923b20"/><lb ed="R033" n="0748a17"/>何故。嫌汝心心著相。言言著情。雖然同聲念佛。此
<lb ed="X" n="0923b21"/><lb ed="R033" n="0748a18"/>乃世間三寶。之小乘也。眞爲大乘念佛。必<g ref="#CB14618">󳤚</g>心置
<lb ed="X" n="0923b22"/><lb ed="R033" n="0748b01"/>冰冷。密密念去。因心冷極。心則自細。因心細極。心
<lb ed="X" n="0923b23"/><lb ed="R033" n="0748b02"/>則入微。若入微<anchor xml:id="nkr_note_add_0923b2301" n="0923b2301"/><anchor xml:id="beg0923b2301" n="0923b2301"/>已<anchor xml:id="end0923b2301"/>。始知最上乘。出世之妙法。實難
<lb ed="X" n="0923b24"/><lb ed="R033" n="0748b03"/>傳授。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0923c" n="0923c"/>
<lb ed="X" n="0923c01"/><lb ed="R033" n="0748b04"/><p xml:id="pX22p0923c0101">△釋無惡道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0923c02"/><lb ed="R033" n="0748b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0923c0201">舍利弗。汝勿謂此鳥。實是罪報所生。所以者何。彼佛
<lb ed="X" n="0923c03"/><lb ed="R033" n="0748b06"/>國土無三惡道。舍利弗。其佛國土。尙無惡道之名。何
<lb ed="X" n="0923c04"/><lb ed="R033" n="0748b07"/>況有實。是諸衆鳥。皆是阿彌陀佛。欲令法音宣流。變
<lb ed="X" n="0923c05"/><lb ed="R033" n="0748b08"/>化所作。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0923c06"/><lb ed="R033" n="0748b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0923c0601">此說。恐人言之淨土。亦有畜生耳。彼佛國土無三
<lb ed="X" n="0923c07"/><lb ed="R033" n="0748b10"/>惡道。豈有畜生耶。旣無者。所云白鶴孔<g ref="#CB15179">雀</g>等鳥。何
<lb ed="X" n="0923c08"/><lb ed="R033" n="0748b11"/>所從來。而在彼國。乃溯其由。是佛化作。出十六觀
<lb ed="X" n="0923c09"/><lb ed="R033" n="0748b12"/>經云。如意珠王。湧出金色微妙光明。化爲百寶色
<lb ed="X" n="0923c10"/><lb ed="R033" n="0748b13"/>光。以爲衆鳥。法音宣流。宣布四維。此乃佛心廣大。
<lb ed="X" n="0923c11"/><lb ed="R033" n="0748b14"/>欲令法音無不周徧。法無間歇。則知不獨佛恩。常
<lb ed="X" n="0923c12"/><lb ed="R033" n="0748b15"/>垂敎化。而使衆鳥。皆共說無生妙法。無處無時而
<lb ed="X" n="0923c13"/><lb ed="R033" n="0748b16"/>不聞聽。非但衆生聞之。永發道心。住不退地。諸天
<lb ed="X" n="0923c14"/><lb ed="R033" n="0748b17"/>聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0923c1401" n="0923c1401"/><anchor xml:id="beg0923c1401" n="0923c1401"/>已<anchor xml:id="end0923c1401"/>。悉皆涕淚。嗟之不及衆鳥。善持佛法。而度衆
<lb ed="X" n="0923c15"/><lb ed="R033" n="0748b18"/>生故。是此衆鳥。乃俱阿彌陀佛。大神通力之所變
<lb ed="X" n="0923c16"/><lb ed="R033" n="0749a01"/>化。非世鳥之畜生也。或問曰。地獄餓鬼畜生。聞佛
<lb ed="X" n="0923c17"/><lb ed="R033" n="0749a02"/>之名。咸生極樂。云何彼國。無三惡道耶。答云。惡人
<lb ed="X" n="0923c18"/><lb ed="R033" n="0749a03"/>從善。卽名善人。惡道中人。若到彼國。卽名新佛。何
<lb ed="X" n="0923c19"/><lb ed="R033" n="0749a04"/>爲惡也。若據不二門頭。貪嗔痴三者。卽戒定慧也。
<lb ed="X" n="0923c20"/><lb ed="R033" n="0749a05"/>善道惡道。悉皆是幻。莫若人法兩忘。直入淨土<anchor xml:id="nkr_note_add_0923c2001" n="0923c2001"/><anchor xml:id="beg0923c2001" n="0923c2001"/>已<anchor xml:id="end0923c2001"/>。
<lb ed="X" n="0923c21"/><lb ed="R033" n="0749a06"/>如宋時曇鑒法師。一生念佛。願見彌陀。一日定中
<lb ed="X" n="0923c22"/><lb ed="R033" n="0749a07"/>蒙阿彌陀佛親臨。以水洗面云。滌汝塵垢。洗汝心
<lb ed="X" n="0923c23"/><lb ed="R033" n="0749a08"/>念。身口悉<anchor xml:id="nkr_note_add_0923c2301" n="0923c2301"/><anchor xml:id="beg0923c2301" n="0923c2301"/>已<anchor xml:id="end0923c2301"/>嚴淨。卽授蓮華一枝。師定起。與寺僧
<lb ed="X" n="0923c24"/><lb ed="R033" n="0749a09"/>叙別。復坐。惟其一念不生。萬法俱息。至五更時。衆
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0924a" n="0924a"/>
<lb ed="X" n="0924a01"/><lb ed="R033" n="0749a10"/>皆聞師念佛聲。隱隱從西而去。可知念佛要語。不
<lb ed="X" n="0924a02"/><lb ed="R033" n="0749a11"/>在多能。貴乎一心不生。</p>
<lb ed="X" n="0924a03"/><lb ed="R033" n="0749a12"/><p xml:id="pX22p0924a0301">△風樹演法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924a04"/><lb ed="R033" n="0749a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0924a0401">舍利弗。彼佛國土。微風吹動諸寶行樹。及寶羅網。出
<lb ed="X" n="0924a05"/><lb ed="R033" n="0749a14"/>微妙音。譬如百千種樂同時俱作。聞是音者。自然皆
<lb ed="X" n="0924a06"/><lb ed="R033" n="0749a15"/>生念佛念法念僧之心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924a07"/><lb ed="R033" n="0749a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0924a0701">前言行樹羅網今言樹網。因風出音。如上鳥鳴化
<lb ed="X" n="0924a08"/><lb ed="R033" n="0749a17"/>導。衆生利益無盡也。風曰微者。風之美也。音曰微
<lb ed="X" n="0924a09"/><lb ed="R033" n="0749a18"/>妙者。音之美也。以微妙雅音。和宣根力覺道種種
<lb ed="X" n="0924a10"/><lb ed="R033" n="0749b01"/>道品也。所云微風者。似有似無。非寒非熱。輕細醇
<lb ed="X" n="0924a11"/><lb ed="R033" n="0749b02"/>和。不可喩云。況彼行樹。及諸羅網。皆是衆寶。被以
<lb ed="X" n="0924a12"/><lb ed="R033" n="0749b03"/>微風互相敲叩。自然而出微妙音聲。如百千衆樂。
<lb ed="X" n="0924a13"/><lb ed="R033" n="0749b04"/>同時並發。雅之至也。有云。天宮天樂。音巧之美。不
<lb ed="X" n="0924a14"/><lb ed="R033" n="0749b05"/>如<name role="" type="person">極樂國</name>中。風吹行樹寶網音聲之美。其音。或作
<lb ed="X" n="0924a15"/><lb ed="R033" n="0749b06"/>音樂。或作法音。皆是佛神力故。法從樹網音出。所
<lb ed="X" n="0924a16"/><lb ed="R033" n="0749b07"/>謂彌陀時時不說法之說法也。樹音若非法音。何
<lb ed="X" n="0924a17"/><lb ed="R033" n="0749b08"/>能使人憶念三寶。兼之有情之人。聞其音<anchor xml:id="nkr_note_add_0924a1701" n="0924a1701"/><anchor xml:id="beg0924a1701" n="0924a1701"/>已<anchor xml:id="end0924a1701"/>。則身
<lb ed="X" n="0924a18"/><lb ed="R033" n="0749b09"/>心甜悅情欲自消。可謂眞法音也。則知彼國。非惟
<lb ed="X" n="0924a19"/><lb ed="R033" n="0749b10"/>諸佛菩薩常行化度。而且樹鳥寶網。一切莊嚴出
<lb ed="X" n="0924a20"/><lb ed="R033" n="0749b11"/>和雅音。演暢三十七品。種種助道法義。凡諸衆生。
<lb ed="X" n="0924a21"/><lb ed="R033" n="0749b12"/>聞此妙音。悉皆解脫。而乃作佛。或問曰。覩色聞聲
<lb ed="X" n="0924a22"/><lb ed="R033" n="0749b13"/>皆非是道。彼諸衆生。因何成佛耶。答云。彼非以境
<lb ed="X" n="0924a23"/><lb ed="R033" n="0749b14"/>爲境。而非境非非境。所以古云。心能轉物。卽同如
<lb ed="X" n="0924a24"/><lb ed="R033" n="0749b15"/>來。心被物轉。佛卽凡夫。故有偈曰。聞性自空。竹韻
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0924b" n="0924b"/>
<lb ed="X" n="0924b01"/><lb ed="R033" n="0749b16"/>風聲皆法語。見塵能淨。水光月色總禪機。若人欲
<lb ed="X" n="0924b02"/><lb ed="R033" n="0749b17"/>聞彼國雅音。秪將一句佛號。一直念去。切須心頭
<lb ed="X" n="0924b03"/><lb ed="R033" n="0749b18"/>不著絲毫是非。此爲第一等有力量往生人耳。</p>
<lb ed="X" n="0924b04"/><lb ed="R033" n="0750a01"/><p xml:id="pX22p0924b0401">△四結極樂事理雙照。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924b05"/><lb ed="R033" n="0750a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0924b0501">舍利弗。其佛國土。成就如是功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924b06"/><lb ed="R033" n="0750a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0924b0601">此結上文化禽風樹。種種莊嚴。皆是彌陀。因地願
<lb ed="X" n="0924b07"/><lb ed="R033" n="0750a04"/>行功德成就。以此勝會。接引大地衆生。同登極樂
<lb ed="X" n="0924b08"/><lb ed="R033" n="0750a05"/>者也。若男。若女。若具大乘根器者。早<anchor xml:id="nkr_note_add_0924b0801" n="0924b0801"/><anchor xml:id="beg0924b0801" n="0924b0801"/>已<anchor xml:id="end0924b0801"/>共登彼國。
<lb ed="X" n="0924b09"/><lb ed="R033" n="0750a06"/>不勞彈指矣。其中下根器者。未免諸佛再賜慈悲
<lb ed="X" n="0924b10"/><lb ed="R033" n="0750a07"/>出相開導。</p>
<lb ed="X" n="0924b11"/><lb ed="R033" n="0750a08"/><p xml:id="pX22p0924b1101">△徵名顯德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924b12"/><lb ed="R033" n="0750a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0924b1201">舍利弗。於汝意云何。彼佛何故號阿彌陀。舍利弗。彼
<lb ed="X" n="0924b13"/><lb ed="R033" n="0750a10"/>佛光明無量。照十方國。無所障礙。是故號爲阿彌陀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924b14"/><lb ed="R033" n="0750a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0924b1401">上文所言。依報之勝。大衆依從正生也。今言彼國。
<lb ed="X" n="0924b15"/><lb ed="R033" n="0750a12"/>彌陀是主。一經之義。俱以阿彌陀佛寂光三昧。曉
<lb ed="X" n="0924b16"/><lb ed="R033" n="0750a13"/>了世人。而示聖號萬德洪名。其義深廣。應爲闡揚
<lb ed="X" n="0924b17"/><lb ed="R033" n="0750a14"/>顯德。爾時佛放身光。德光。戒光。定光。肉髻光。智慧
<lb ed="X" n="0924b18"/><lb ed="R033" n="0750a15"/>光。三昧光。接引光。一切無量無盡光。普照十方無
<lb ed="X" n="0924b19"/><lb ed="R033" n="0750a16"/>量世界。一切國土。一切時中。念佛衆生。無不曉了。
<lb ed="X" n="0924b20"/><lb ed="R033" n="0750a17"/>勝於日月。百千萬億倍光明耳。以至幽冥界中。內
<lb ed="X" n="0924b21"/><lb ed="R033" n="0750a18"/>外明徹。莫能隔礙。是箇阿彌陀佛。福慧具足。事理
<lb ed="X" n="0924b22"/><lb ed="R033" n="0750b01"/>圓融。如水中浩月。湛然明潔。思之又思。思無所思。
<lb ed="X" n="0924b23"/><lb ed="R033" n="0750b02"/>情斷意絕。剩箇活活潑潑的樣子。是名曰佛。審此
<lb ed="X" n="0924b24"/><lb ed="R033" n="0750b03"/>理。何分彼佛此佛耶。何有人境耶。何有淨土耶。何
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0924c" n="0924c"/>
<lb ed="X" n="0924c01"/><lb ed="R033" n="0750b04"/>有禪耶。今人若能打破此關。卽親承親證。彌陀卽
<lb ed="X" n="0924c02"/><lb ed="R033" n="0750b05"/>自性。自性卽彌陀。古人云。朝朝還共起。夜夜抱佛
<lb ed="X" n="0924c03"/><lb ed="R033" n="0750b06"/>眠。若未到其間。非但失落淨土之受用。只恐失落
<lb ed="X" n="0924c04"/><lb ed="R033" n="0750b07"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0924c0401" n="0924c0401"/><anchor xml:id="beg0924c0401" n="0924c0401"/>己<anchor xml:id="end0924c0401"/>命根。以至千生萬劫。亦難認識。今人若怕此
<lb ed="X" n="0924c05"/><lb ed="R033" n="0750b08"/>患。切須供養三寶。受持五戒。十善齊修。執持一句
<lb ed="X" n="0924c06"/><lb ed="R033" n="0750b09"/>阿彌陀佛。或默念。或響念。一聲接一聲。心心相連。
<lb ed="X" n="0924c07"/><lb ed="R033" n="0750b10"/>如雞抱卵。常保暖氣不絕。如是行者。自然亦到彼
<lb ed="X" n="0924c08"/><lb ed="R033" n="0750b11"/>國。</p>
<lb ed="X" n="0924c09"/><lb ed="R033" n="0750b12"/><p xml:id="pX22p0924c0901">△壽命無量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924c10"/><lb ed="R033" n="0750b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0924c1001">又舍利弗。彼佛壽命。及其人民。無量無邊阿僧祇劫。
<lb ed="X" n="0924c11"/><lb ed="R033" n="0750b14"/>故名阿彌陀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0924c12"/><lb ed="R033" n="0750b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0924c1201">前言光明無量。是無量中之一義也。今表壽命亦
<lb ed="X" n="0924c13"/><lb ed="R033" n="0750b16"/>無量也。然佛壽無量者。因佛隨機所現。無可定數。
<lb ed="X" n="0924c14"/><lb ed="R033" n="0750b17"/>以無定數中。強擧一二。壽有三者。一曰應壽。二曰
<lb ed="X" n="0924c15"/><lb ed="R033" n="0750b18"/>報壽。三曰法壽。所云應壽者。示同生滅。有始有終
<lb ed="X" n="0924c16"/><lb ed="R033" n="0751a01"/>也。報壽者。一得永得。有始無終也。法壽者。非壽非
<lb ed="X" n="0924c17"/><lb ed="R033" n="0751a02"/>不壽。無始無終也。故謂阿彌陀佛。是無量劫前古
<lb ed="X" n="0924c18"/><lb ed="R033" n="0751a03"/>佛現身說法。不計次數。至今尙乃現在其前。可知
<lb ed="X" n="0924c19"/><lb ed="R033" n="0751a04"/>佛之壽命。似乎可限。則天人莫能測數。此謂有量
<lb ed="X" n="0924c20"/><lb ed="R033" n="0751a05"/>之無量也。況佛壽命。至爲久遠。不局常數。可謂無
<lb ed="X" n="0924c21"/><lb ed="R033" n="0751a06"/>量之無量也。所云及其人民者。巧用倒裝語句。佛
<lb ed="X" n="0924c22"/><lb ed="R033" n="0751a07"/>爲法王。不言大衆。而曰人民。非謂佛壽無量。以及
<lb ed="X" n="0924c23"/><lb ed="R033" n="0751a08"/>人民壽命。亦無量也。故以阿僧祇劫通收言之。阿
<lb ed="X" n="0924c24"/><lb ed="R033" n="0751a09"/>僧祇劫。卽無數也。以無數倍言之。卽無量無邊云
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0925a" n="0925a"/>
<lb ed="X" n="0925a01"/><lb ed="R033" n="0751a10"/>耳。彼佛自性常照。自性常寂。亘古亘今。寂照不二。
<lb ed="X" n="0925a02"/><lb ed="R033" n="0751a11"/>當云壽命無量之無量。豈不是阿彌陀佛耶。雖無
<lb ed="X" n="0925a03"/><lb ed="R033" n="0751a12"/>量劫前古佛。現在十萬億佛土之外。而實於此娑
<lb ed="X" n="0925a04"/><lb ed="R033" n="0751a13"/>婆世界。衆生心中。結跏趺坐。儼然不動。眞常獨露。
<lb ed="X" n="0925a05"/><lb ed="R033" n="0751a14"/>何以人人見面不相識。咄。心本是佛。自昧自心。佛
<lb ed="X" n="0925a06"/><lb ed="R033" n="0751a15"/>本是心。自迷自佛。今人若謂不願。當面錯會。直敎
<lb ed="X" n="0925a07"/><lb ed="R033" n="0751a16"/>晝夜彌陀十萬聲。自然一刹那中。必定見佛。</p>
<lb ed="X" n="0925a08"/><lb ed="R033" n="0751a17"/><p xml:id="pX22p0925a0801">△道成遠劫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0925a09"/><lb ed="R033" n="0751a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0925a0901">舍利弗。阿彌陀佛。成佛以來於今十劫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0925a10"/><lb ed="R033" n="0751b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0925a1001">前言<anchor xml:id="nkr_note_add_0925a1001" n="0925a1001"/><anchor xml:id="beg0925a1001" n="0925a1001"/>已<anchor xml:id="end0925a1001"/>悉彼佛德勝之義。未審彼佛成道以來。經
<lb ed="X" n="0925a11"/><lb ed="R033" n="0751b02"/>幾多時<anchor xml:id="nkr_note_add_0925a1101" n="0925a1101"/><anchor xml:id="beg0925a1101" n="0925a1101"/>已<anchor xml:id="end0925a1101"/>。經云十劫者。卽是無量無邊之數。不言
<lb ed="X" n="0925a12"/><lb ed="R033" n="0751b03"/>無量無邊。以十劫云耳。世尊所云於今十劫者。只
<lb ed="X" n="0925a13"/><lb ed="R033" n="0751b04"/>爲一時應機應感之說。實非究竟實數之言。況彼
<lb ed="X" n="0925a14"/><lb ed="R033" n="0751b05"/>佛。成道於今。莫可算數。如法藏比邱。修行成道。卽
<lb ed="X" n="0925a15"/><lb ed="R033" n="0751b06"/>阿彌陀佛是也。又悲華經云。有轉輪王。名無諍念。
<lb ed="X" n="0925a16"/><lb ed="R033" n="0751b07"/>供養寶藏如來。時王修道。蒙佛授記云。爾當過恒
<lb ed="X" n="0925a17"/><lb ed="R033" n="0751b08"/>河沙劫。於西方世界作佛。國名安樂。此王今爲阿
<lb ed="X" n="0925a18"/><lb ed="R033" n="0751b09"/>彌陀佛是也。又大乘方等總持經云。有淨命比邱。
<lb ed="X" n="0925a19"/><lb ed="R033" n="0751b10"/>供養彼佛成道。卽今阿彌陀佛是也。又賢劫經云。
<lb ed="X" n="0925a20"/><lb ed="R033" n="0751b11"/>雲雷吼如來時。有王子。名淨福報衆音。供養彼佛
<lb ed="X" n="0925a21"/><lb ed="R033" n="0751b12"/>成道。卽今阿彌陀佛是也。又無量印法門經云。獅
<lb ed="X" n="0925a22"/><lb ed="R033" n="0751b13"/>子遊戲金光如來時。有國王。名勝威。供養彼佛成
<lb ed="X" n="0925a23"/><lb ed="R033" n="0751b14"/>道。卽今阿彌陀佛是也。又法華經云。大通智勝如
<lb ed="X" n="0925a24"/><lb ed="R033" n="0751b15"/>來時。有十六王子出家求道。悉皆成佛。第九王子。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0925b" n="0925b"/>
<lb ed="X" n="0925b01"/><lb ed="R033" n="0751b16"/>卽今阿彌陀佛是也。可知彌陀屢次如是應機說
<lb ed="X" n="0925b02"/><lb ed="R033" n="0751b17"/>法者。亦難盡擧。以上數條皆無量劫前古佛。應現
<lb ed="X" n="0925b03"/><lb ed="R033" n="0751b18"/>一時。故論十劫者。約數而<anchor xml:id="nkr_note_add_0925b0301" n="0925b0301"/><anchor xml:id="beg0925b0301" n="0925b0301"/>已<anchor xml:id="end0925b0301"/>矣。切莫執定十字上
<lb ed="X" n="0925b04"/><lb ed="R033" n="0752a01"/>論之。然此說。世人亦是難信之語。若有所疑。其疑
<lb ed="X" n="0925b05"/><lb ed="R033" n="0752a02"/>且止。所謂佛成遠近。何勞苦究。只宜究明自性爲
<lb ed="X" n="0925b06"/><lb ed="R033" n="0752a03"/>要。畢竟何以謂之自性。何以謂之自性是佛。若自
<lb ed="X" n="0925b07"/><lb ed="R033" n="0752a04"/>性未明。<anchor xml:id="nkr_note_add_0925b0701" n="0925b0701"/><anchor xml:id="beg0925b0701" n="0925b0701"/>己<anchor xml:id="end0925b0701"/>之生死大事。更急於論佛之遠近萬倍
<lb ed="X" n="0925b08"/><lb ed="R033" n="0752a05"/>矣。但今人皆爲錯用心。常在塵輪來往。雖然一體
<lb ed="X" n="0925b09"/><lb ed="R033" n="0752a06"/>欠明。宜於急處先辦。如宋時。杭州仁和縣人。范儼。
<lb ed="X" n="0925b10"/><lb ed="R033" n="0752a07"/>非但絕心世務。家業亦忘。惟云我是寄客。光陰寸
<lb ed="X" n="0925b11"/><lb ed="R033" n="0752a08"/>惜。專心念佛。一日忽見普賢菩薩。乘六牙白象降
<lb ed="X" n="0925b12"/><lb ed="R033" n="0752a09"/>臨。卽放金色毫光。報儼云。汝於來朝卯時。當赴彼
<lb ed="X" n="0925b13"/><lb ed="R033" n="0752a10"/>岸。越一夕。見佛迎往。卽坐化。要知古人。路頭看得
<lb ed="X" n="0925b14"/><lb ed="R033" n="0752a11"/>淸正。有此一日。今人何勿如他。一心念佛。</p>
<lb ed="X" n="0925b15"/><lb ed="R033" n="0752a12"/><p xml:id="pX22p0925b1501">△通示化伴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0925b16"/><lb ed="R033" n="0752a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0925b1601">又舍利弗。彼佛有無量無邊聲聞弟子。皆阿羅漢。非
<lb ed="X" n="0925b17"/><lb ed="R033" n="0752a14"/>是算數之所能知。諸菩薩衆。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0925b18"/><lb ed="R033" n="0752a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0925b1801">前文疊擧<name role="" type="person">極樂國</name>中聖主。<anchor xml:id="nkr_note_add_0925b1801" n="0925b1801"/><anchor xml:id="beg0925b1801" n="0925b1801"/>已<anchor xml:id="end0925b1801"/>洞鑑矣。然主必有伴。
<lb ed="X" n="0925b19"/><lb ed="R033" n="0752a16"/>伴者。卽聲聞弟子也。皆是四果中賢聖。卽名阿羅
<lb ed="X" n="0925b20"/><lb ed="R033" n="0752a17"/>漢。四果者。一曰須陀洹果。入生死流。修無漏果。不
<lb ed="X" n="0925b21"/><lb ed="R033" n="0752a18"/>墮四生。而入聖流。乃初果聲聞也。二曰斯陀含果
<lb ed="X" n="0925b22"/><lb ed="R033" n="0752b01"/>來從天上來。住從人間住。生從人間生。去從天上
<lb ed="X" n="0925b23"/><lb ed="R033" n="0752b02"/>去。目覩諸境。未盡生滅。乃二果聲聞也。三曰阿那
<lb ed="X" n="0925b24"/><lb ed="R033" n="0752b03"/>含果。決定不從欲界受生。無法可學。乃三界聲聞
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0925c" n="0925c"/>
<lb ed="X" n="0925c01"/><lb ed="R033" n="0752b04"/>也。四曰阿羅漢果。心境俱空。不受後有。乃四果聲
<lb ed="X" n="0925c02"/><lb ed="R033" n="0752b05"/>聞也。後有者。卽來生也。以上所論四果。非謂指出
<lb ed="X" n="0925c03"/><lb ed="R033" n="0752b06"/>四人。乃言分說四種果位之義。況佛之伴侶。擧莫
<lb ed="X" n="0925c04"/><lb ed="R033" n="0752b07"/>能盡。故經云。非是算數可知。甚言其多也。是故諸
<lb ed="X" n="0925c05"/><lb ed="R033" n="0752b08"/>聖。喩如海水。淵源難量。所云諸菩薩衆者。亦是不
<lb ed="X" n="0925c06"/><lb ed="R033" n="0752b09"/>可算數能知。故經云。亦復如是也。及至多衆未來
<lb ed="X" n="0925c07"/><lb ed="R033" n="0752b10"/>成佛。卽出下文一生補處。可知<name role="" type="person">極樂國</name>中。三乘賢
<lb ed="X" n="0925c08"/><lb ed="R033" n="0752b11"/>聖。共仰一佛。眞俗二諦。同出一心。一心了然。福足
<lb ed="X" n="0925c09"/><lb ed="R033" n="0752b12"/>慧足。今人想到閉眼之後。茫然無居之苦。自然生
<lb ed="X" n="0925c10"/><lb ed="R033" n="0752b13"/>前。願修菩薩作伴之事。欲生彼國。須從念佛。檢點
<lb ed="X" n="0925c11"/><lb ed="R033" n="0752b14"/>自心。一日之中。幾心從善。幾心從惡。幾心念報三
<lb ed="X" n="0925c12"/><lb ed="R033" n="0752b15"/>寶天地。幾心念報　　皇恩佛德。幾心念報父母
<lb ed="X" n="0925c13"/><lb ed="R033" n="0752b16"/>師長。幾心降伏煩惱魔怨。幾心修學菩薩道業。幾
<lb ed="X" n="0925c14"/><lb ed="R033" n="0752b17"/>心了悟無常苦空。幾心忍苦建立佛法。幾心願成
<lb ed="X" n="0925c15"/><lb ed="R033" n="0752b18"/>佛時廣度羣迷。幾心持戒發願禮佛。幾心燃燈燒
<lb ed="X" n="0925c16"/><lb ed="R033" n="0753a01"/>香散華。每日如是檢點。則知以上數語。從者少。背
<lb ed="X" n="0925c17"/><lb ed="R033" n="0753a02"/>者多。盡在情緣上。雜知雜解去也。所以昔有一僧。
<lb ed="X" n="0925c18"/><lb ed="R033" n="0753a03"/>耑修淨業。亦爲檢點逆順之心。以黑白二荳爲記。
<lb ed="X" n="0925c19"/><lb ed="R033" n="0753a04"/>生一善心。取一白荳。生一惡念。取一黑荳。從朝至
<lb ed="X" n="0925c20"/><lb ed="R033" n="0753a05"/>暮。取黑者多。每晚記數。必致痛哭流涕。未及一年。
<lb ed="X" n="0925c21"/><lb ed="R033" n="0753a06"/>純取白荳。黑者不取<anchor xml:id="nkr_note_add_0925c2101" n="0925c2101"/><anchor xml:id="beg0925c2101" n="0925c2101"/>已<anchor xml:id="end0925c2101"/>。是僧臨終。異香滿室。天樂
<lb ed="X" n="0925c22"/><lb ed="R033" n="0753a07"/>迎登淨土。或問曰。求生極樂。何故必具如是好心
<lb ed="X" n="0925c23"/><lb ed="R033" n="0753a08"/>耶。答云。孟子曰。服堯之服。誦堯之言。行堯之行。是
<lb ed="X" n="0925c24"/><lb ed="R033" n="0753a09"/>堯而<anchor xml:id="nkr_note_add_0925c2401" n="0925c2401"/><anchor xml:id="beg0925c2401" n="0925c2401"/>已<anchor xml:id="end0925c2401"/>矣。學佛之道。從佛之行。卽心是佛矣。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0926a" n="0926a"/>
<lb ed="X" n="0926a01"/><lb ed="R033" n="0753a10"/><p xml:id="pX22p0926a0101">△總結理義極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926a02"/><lb ed="R033" n="0753a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0926a0201">舍利弗。彼佛國土。成就如是功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926a03"/><lb ed="R033" n="0753a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0926a0301">上文所言。光明顯德。聲聞弟子菩薩。力行種種莊
<lb ed="X" n="0926a04"/><lb ed="R033" n="0753a13"/>嚴。皆以阿彌陀佛願行功德成就實相。亦如日月
<lb ed="X" n="0926a05"/><lb ed="R033" n="0753a14"/>光華。普天匝地。照破衆生一切迷闇。以致人人發
<lb ed="X" n="0926a06"/><lb ed="R033" n="0753a15"/>菩提心。當來必竟成佛。</p>
<lb ed="X" n="0926a07"/><lb ed="R033" n="0753a16"/><p xml:id="pX22p0926a0701">△覺了大衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926a08"/><lb ed="R033" n="0753a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0926a0801">又舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。衆生生者。皆是阿<g ref="#CB16014">鞞</g><g ref="#CB02494">䟦</g>致。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926a09"/><lb ed="R033" n="0753a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0926a0901">又者承上文言至。彼土衆生。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0926a0901" n="0926a0901"/><anchor xml:id="beg0926a0901" n="0926a0901"/>已<anchor xml:id="end0926a0901"/>生矣。此生者。謂
<lb ed="X" n="0926a10"/><lb ed="R033" n="0753b01"/>國中久修上衆。箇箇得入無生位。永證阿<g ref="#CB16014">鞞</g><g ref="#CB02494">䟦</g>致
<lb ed="X" n="0926a11"/><lb ed="R033" n="0753b02"/>也。阿<g ref="#CB16014">鞞</g><g ref="#CB02494">䟦</g>致者。卽名不退轉地。佛之智海。含潤能
<lb ed="X" n="0926a12"/><lb ed="R033" n="0753b03"/>具。有進無退也。凡聲聞菩薩。俱以淸淨智海生。人
<lb ed="X" n="0926a13"/><lb ed="R033" n="0753b04"/>天不動衆。不動者。卽不退轉也。然不退位者。分有
<lb ed="X" n="0926a14"/><lb ed="R033" n="0753b05"/>上下。上者自性常住。與佛無二。壽命永劫。此乃不
<lb ed="X" n="0926a15"/><lb ed="R033" n="0753b06"/>退之不退也。下者有三義。一曰若破見思。則永不
<lb ed="X" n="0926a16"/><lb ed="R033" n="0753b07"/>失超凡之位。爲之位不退地也。二曰伏斷塵沙。永
<lb ed="X" n="0926a17"/><lb ed="R033" n="0753b08"/>不失菩薩之行。爲之行不退地也。三曰無明<anchor xml:id="nkr_note_add_0926a1701" n="0926a1701"/><anchor xml:id="beg0926a1701" n="0926a1701"/>已<anchor xml:id="end0926a1701"/>破。
<lb ed="X" n="0926a18"/><lb ed="R033" n="0753b09"/>永不失中道正念。爲之念不退地也。盡是有進無
<lb ed="X" n="0926a19"/><lb ed="R033" n="0753b10"/>退。故云皆是阿<g ref="#CB16014">鞞</g><g ref="#CB02494">䟦</g>致也。是諸上衆。悉具三十二
<lb ed="X" n="0926a20"/><lb ed="R033" n="0753b11"/>相。諸根明利。直至成佛。不受惡趣。此非念佛之力。
<lb ed="X" n="0926a21"/><lb ed="R033" n="0753b12"/>不能如是。今人若能守持念佛之法。得生彼國。亦
<lb ed="X" n="0926a22"/><lb ed="R033" n="0753b13"/>住不退地位。仗斯飛昇勝妙捷徑之法。頓離苦多
<lb ed="X" n="0926a23"/><lb ed="R033" n="0753b14"/>樂少。生滅無常之位。豈非快乎。所以念佛往生。人
<lb ed="X" n="0926a24"/><lb ed="R033" n="0753b15"/>人要事。只此<name role="" type="person">娑婆世界</name>衆生。果能心心念佛。心心
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0926b" n="0926b"/>
<lb ed="X" n="0926b01"/><lb ed="R033" n="0753b16"/>觀西。以至臨終痛苦逼迫之時。惟有思往極樂念
<lb ed="X" n="0926b02"/><lb ed="R033" n="0753b17"/>佛之心在。眞爲不退轉地中第一人耳。</p>
<lb ed="X" n="0926b03"/><lb ed="R033" n="0753b18"/><p xml:id="pX22p0926b0301">又云三十二相者。一持淨戒。二修施業。三不欺衆
<lb ed="X" n="0926b04"/><lb ed="R033" n="0754a01"/>生。四護正法。五不壞他衆。六妙服奉施。七淨飮食
<lb ed="X" n="0926b05"/><lb ed="R033" n="0754a02"/>施。八喜聞佛法。九覆載他過。十修善法。十一善化
<lb ed="X" n="0926b06"/><lb ed="R033" n="0754a03"/>衆生。十二救護怖畏。十三見事樂助。十四常修十
<lb ed="X" n="0926b07"/><lb ed="R033" n="0754a04"/>善。十五常施病藥。十六莊嚴善法。以上爲因。以下
<lb ed="X" n="0926b08"/><lb ed="R033" n="0754a05"/>是果。一生心平等。二和合無諍。三珍寶自得。四三
<lb ed="X" n="0926b09"/><lb ed="R033" n="0754a06"/>業淨。五護品過。六成就功德。七常軟語。八修慈心。
<lb ed="X" n="0926b10"/><lb ed="R033" n="0754a07"/>九至心求道。十讚他功德。十一敬父母師長。十二
<lb ed="X" n="0926b11"/><lb ed="R033" n="0754a08"/>樂說法。十三施敷具。十四離說世事。十五受師友
<lb ed="X" n="0926b12"/><lb ed="R033" n="0754a09"/>敎。十六不惡加生。</p>
<lb ed="X" n="0926b13"/><lb ed="R033" n="0754a10"/><p xml:id="pX22p0926b1301">△往生上首。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926b14"/><lb ed="R033" n="0754a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0926b1401">其中多有一生補處。其數甚多。非是算數所能知之。
<lb ed="X" n="0926b15"/><lb ed="R033" n="0754a12"/>但可以無量無邊阿僧祇說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926b16"/><lb ed="R033" n="0754a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0926b1601">其中者。承上文而言。彼國衆生。非惟住不退地者
<lb ed="X" n="0926b17"/><lb ed="R033" n="0754a14"/>甚莫限數。內有補處菩薩。亦不可以算數能知之
<lb ed="X" n="0926b18"/><lb ed="R033" n="0754a15"/>衆。更勝於<anchor xml:id="nkr_note_add_0926b1801" n="0926b1801"/><anchor xml:id="beg0926b1801" n="0926b1801"/>已<anchor xml:id="end0926b1801"/>住不退地人之廣。無可比之。曰若阿
<lb ed="X" n="0926b19"/><lb ed="R033" n="0754a16"/>僧祇劫也。但此說人亦難信。何故。前云西方勝境。
<lb ed="X" n="0926b20"/><lb ed="R033" n="0754a17"/>樹網蓮池宮殿衆寶衆鳥種種莊嚴。不可限數。可
<lb ed="X" n="0926b21"/><lb ed="R033" n="0754a18"/>謂多之極也。祇恐彼國中亦不能安置許多人物
<lb ed="X" n="0926b22"/><lb ed="R033" n="0754b01"/>矣。答云。只如人問<name role="" type="person">娑婆世界</name>中人有若干。卽覆云
<lb ed="X" n="0926b23"/><lb ed="R033" n="0754b02"/>亦不可以算數所能知。然此土人物。皆知甚多。尙
<lb ed="X" n="0926b24"/><lb ed="R033" n="0754b03"/>且地廣人稀。此何疑耶。佛云一生補處者。非言現
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0926c" n="0926c"/>
<lb ed="X" n="0926c01"/><lb ed="R033" n="0754b04"/>世衆生輪迴之一生。只云菩薩道果一生。次補佛
<lb ed="X" n="0926c02"/><lb ed="R033" n="0754b05"/>位也。道果一生者。則如三果聲聞。未盡有生。阿羅
<lb ed="X" n="0926c03"/><lb ed="R033" n="0754b06"/>漢果。方斷後有。雖斷後有。未爲成佛。故云一生補
<lb ed="X" n="0926c04"/><lb ed="R033" n="0754b07"/>處。卽補入不退轉地。此謂轉佛位也。世尊以上衆
<lb ed="X" n="0926c05"/><lb ed="R033" n="0754b08"/>之中。復呼出一生補處之衆生者。更有深心勸望
<lb ed="X" n="0926c06"/><lb ed="R033" n="0754b09"/>同入不退轉地。以待正補佛位也。或問曰。則如慈
<lb ed="X" n="0926c07"/><lb ed="R033" n="0754b10"/>氏菩薩。將來所補極位也。觀音菩薩。將來所補彼
<lb ed="X" n="0926c08"/><lb ed="R033" n="0754b11"/>國也。勢至菩薩。次補於後。未知衆生成佛。補於何
<lb ed="X" n="0926c09"/><lb ed="R033" n="0754b12"/>處。答云。補者不必定論彌陀之處。十方世界無盡。
<lb ed="X" n="0926c10"/><lb ed="R033" n="0754b13"/>諸佛涅槃無盡。菩薩補處亦無盡。住彼國中。以待
<lb ed="X" n="0926c11"/><lb ed="R033" n="0754b14"/>補處。豈爲不可云乎。如果今人定願作佛。秪在一
<lb ed="X" n="0926c12"/><lb ed="R033" n="0754b15"/>句阿彌陀佛聖號上。討箇分曉。頓知自性自佛。亦
<lb ed="X" n="0926c13"/><lb ed="R033" n="0754b16"/>是一生補處。足見佛恩念護衆生。無一人失落。可
<lb ed="X" n="0926c14"/><lb ed="R033" n="0754b17"/>謂超越殊勝之極至矣。或問曰。衆生與佛無情。因
<lb ed="X" n="0926c15"/><lb ed="R033" n="0754b18"/>何佛愛衆生至於如此耶。答云。非獨佛心如是。如
<lb ed="X" n="0926c16"/><lb ed="R033" n="0755a01"/>孔子曰。鳥獸不可與同羣。我非斯人之徒與而誰
<lb ed="X" n="0926c17"/><lb ed="R033" n="0755a02"/>與。卽佛之心與。可知古聖先賢。深恩敎化。願人早
<lb ed="X" n="0926c18"/><lb ed="R033" n="0755a03"/>離苦海。以補佛位。人須繫念聖恩。速將一句佛號。
<lb ed="X" n="0926c19"/><lb ed="R033" n="0755a04"/>日念夜念。念念是誰。如是念。如是審。一朝桶底脫
<lb ed="X" n="0926c20"/><lb ed="R033" n="0755a05"/>時。正入不退轉地。旣入後。心更精進。以保永不退
<lb ed="X" n="0926c21"/><lb ed="R033" n="0755a06"/>轉。方爲紹隆佛種。</p>
<lb ed="X" n="0926c22"/><lb ed="R033" n="0755a07"/><p xml:id="pX22p0926c2201">△復勸發願力行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926c23"/><lb ed="R033" n="0755a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0926c2301">舍利弗。衆生聞者。應當發願。願生彼國。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0926c24"/><lb ed="R033" n="0755a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0926c2401">上文所示正法。以理修行。今言復勸力行正法也。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0927a" n="0927a"/>
<lb ed="X" n="0927a01"/><lb ed="R033" n="0755a10"/>衆生得聞是經。應當實發大願。願生彼國。此爲第
<lb ed="X" n="0927a02"/><lb ed="R033" n="0755a11"/>一重勸。若謂勸者。卽斯經中。反復言之。勸聞。勸信。
<lb ed="X" n="0927a03"/><lb ed="R033" n="0755a12"/>勸願。勸行。極其至也。於今又勸發願者。佛因衆生。
<lb ed="X" n="0927a04"/><lb ed="R033" n="0755a13"/>行而不實。因願不眞。故出此言。於今略叙四則。發
<lb ed="X" n="0927a05"/><lb ed="R033" n="0755a14"/>引起願。一則今當最初聞是經者。依修極樂勝妙
<lb ed="X" n="0927a06"/><lb ed="R033" n="0755a15"/>利益之說而發願也。二則聞是經者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0927a0601" n="0927a0601"/><anchor xml:id="beg0927a0601" n="0927a0601"/>已<anchor xml:id="end0927a0601"/>知一心持
<lb ed="X" n="0927a07"/><lb ed="R033" n="0755a16"/>名。決定往生之說而發願也。三者聞是經者。是聞
<lb ed="X" n="0927a08"/><lb ed="R033" n="0755a17"/>持名佛護不退菩提之說而發願也。四則聞是經
<lb ed="X" n="0927a09"/><lb ed="R033" n="0755a18"/>者。信更實信有願必成之說而發願也。卽知佛說
<lb ed="X" n="0927a10"/><lb ed="R033" n="0755b01"/>此經。言言反覆。句句重勸。聞聞轉深。願願倍切。憫
<lb ed="X" n="0927a11"/><lb ed="R033" n="0755b02"/>物情深。誨人不倦。以此信願行三者。卽淨土資糧。
<lb ed="X" n="0927a12"/><lb ed="R033" n="0755b03"/>切須充足無欠。眞是實信實願實行。方成不可思
<lb ed="X" n="0927a13"/><lb ed="R033" n="0755b04"/>議功德。故阿彌陀佛。廣度衆生。亦由四十八願。普
<lb ed="X" n="0927a14"/><lb ed="R033" n="0755b05"/>賢菩薩。尙有願云。願我臨欲命終時。盡除一切諸
<lb ed="X" n="0927a15"/><lb ed="R033" n="0755b06"/>障礙。面見彼佛阿彌陀。卽得往生安樂刹。及見觀
<lb ed="X" n="0927a16"/><lb ed="R033" n="0755b07"/>音勢至文殊菩薩等。各有願生淨土往生章句也。
<lb ed="X" n="0927a17"/><lb ed="R033" n="0755b08"/>三界因果。悉隨願轉。則如願受天樂。貧母生天。願
<lb ed="X" n="0927a18"/><lb ed="R033" n="0755b09"/>作冥主。則嶽神治鬼。讀書者。名題金榜。務農者。樂
<lb ed="X" n="0927a19"/><lb ed="R033" n="0755b10"/>利田園。衆生欲往極樂。惟仗信願力行則能到也。
<lb ed="X" n="0927a20"/><lb ed="R033" n="0755b11"/>可知宋時。臨安縣人。慈雲懺主尊者。學行高古。名
<lb ed="X" n="0927a21"/><lb ed="R033" n="0755b12"/>冠兩浙。專志淨土。常行般舟三昧。九十日不坐不
<lb ed="X" n="0927a22"/><lb ed="R033" n="0755b13"/>臥。唯一心念佛。神勞致染血症。後入道場。兩足皮
<lb ed="X" n="0927a23"/><lb ed="R033" n="0755b14"/>裂。師更誓願。以死爲限。忽於定中。見觀音垂手。指
<lb ed="X" n="0927a24"/><lb ed="R033" n="0755b15"/>著師口。引出數蟲。以甘露水注入師口。自後病愈。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0927b" n="0927b"/>
<lb ed="X" n="0927b01"/><lb ed="R033" n="0755b16"/>身心倍覺淸甯。耑心不二。至晚年一日見佛迎接
<lb ed="X" n="0927b02"/><lb ed="R033" n="0755b17"/>上生化之。又宋時。時居士吳子才。致仕之後。願生淨
<lb ed="X" n="0927b03"/><lb ed="R033" n="0755b18"/>土。預置一棺。夜臥棺中。令童子。每夜五更擊棺而
<lb ed="X" n="0927b04"/><lb ed="R033" n="0756a01"/>歌曰。吳子才。歸去來。三界無安不可住。西方淨土
<lb ed="X" n="0927b05"/><lb ed="R033" n="0756a02"/>有蓮胎。後無疾念佛而化。凡有往生。皆因願成。今
<lb ed="X" n="0927b06"/><lb ed="R033" n="0756a03"/>人念佛。不得直往彼國者。猶欠信願力行。因信淺
<lb ed="X" n="0927b07"/><lb ed="R033" n="0756a04"/>願微。行多往少。如或願不堅固。卽思現生身受一
<lb ed="X" n="0927b08"/><lb ed="R033" n="0756a05"/>切病苦。老悖龍鐘。或出錯言。被人責罰。起一惡念。
<lb ed="X" n="0927b09"/><lb ed="R033" n="0756a06"/>難免閻王拷打。一旦命終。諸根敗壞。至親骨肉。袖
<lb ed="X" n="0927b10"/><lb ed="R033" n="0756a07"/>手旁觀。珍寶家業。悉爲他物。如是追憶。卽今我生
<lb ed="X" n="0927b11"/><lb ed="R033" n="0756a08"/>極苦之中。願力可堅。故云行從願出。願從信生。信
<lb ed="X" n="0927b12"/><lb ed="R033" n="0756a09"/>從厭苦羨樂。信具實信。人若耑修淨業。得生彼國
<lb ed="X" n="0927b13"/><lb ed="R033" n="0756a10"/>者。非惟佛是最親父母。而且永離一切苦患。雖云
<lb ed="X" n="0927b14"/><lb ed="R033" n="0756a11"/>彼國十萬億程之遙。惟祈信願行三無欠者。淨土
<lb ed="X" n="0927b15"/><lb ed="R033" n="0756a12"/>卽在咫尺。故經云。西方卽此土。此土卽西方。然這
<lb ed="X" n="0927b16"/><lb ed="R033" n="0756a13"/>二句。却有一重關口。非是一番信行。焉能透過。因
<lb ed="X" n="0927b17"/><lb ed="R033" n="0756a14"/>此難信難行之法。所以佛爲勸願。勸人念佛。所勸
<lb ed="X" n="0927b18"/><lb ed="R033" n="0756a15"/>求往彼國者。譬之爲客他鄕。應歸故里。若人必欲
<lb ed="X" n="0927b19"/><lb ed="R033" n="0756a16"/>同歸極樂者。悉照古人立一定願。豈無佛國之分
<lb ed="X" n="0927b20"/><lb ed="R033" n="0756a17"/>耶。</p>
<lb ed="X" n="0927b21"/><lb ed="R033" n="0756a18"/><p xml:id="pX22p0927b2101">△出其所以。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0927b22"/><lb ed="R033" n="0756b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0927b2201">所以者何。得與如是諸上善人。俱會一處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0927b23"/><lb ed="R033" n="0756b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0927b2301">此說因前文勸人發願。願生彼國。因彼國中。有諸
<lb ed="X" n="0927b24"/><lb ed="R033" n="0756b03"/>上善人同會一處故。人若得生彼國<anchor xml:id="nkr_note_add_0927b2401" n="0927b2401"/><anchor xml:id="beg0927b2401" n="0927b2401"/>已<anchor xml:id="end0927b2401"/>。則入如是
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0927c" n="0927c"/>
<lb ed="X" n="0927c01"/><lb ed="R033" n="0756b04"/>勝會中。人所難遇。故當求生彼國。人所應分。或問
<lb ed="X" n="0927c02"/><lb ed="R033" n="0756b05"/>曰。<name role="" type="person">娑婆世界</name>亦是佛<g ref="#CB15131">邦</g>。何必遠生他國耶。答云。國
<lb ed="X" n="0927c03"/><lb ed="R033" n="0756b06"/>有三義。一者。或有國土。人畜鬼獄之所共居。未必
<lb ed="X" n="0927c04"/><lb ed="R033" n="0756b07"/>皆人故。二者。或有國土。雖純人所居。未必皆善故。
<lb ed="X" n="0927c05"/><lb ed="R033" n="0756b08"/>三者。或有國土。雖純善人所居。未皆上善故。今曰
<lb ed="X" n="0927c06"/><lb ed="R033" n="0756b09"/>諸上善人者。不獨爲人中之善。而乃善中之善也。
<lb ed="X" n="0927c07"/><lb ed="R033" n="0756b10"/>如上所列聲聞菩薩。乃至補處諸上善人之所。今
<lb ed="X" n="0927c08"/><lb ed="R033" n="0756b11"/>人亦得往彼。卽與俱會一處。觀音勢至把手共行。
<lb ed="X" n="0927c09"/><lb ed="R033" n="0756b12"/>文殊普賢親爲勝友。況今我人卜居。猶擇里仁。身
<lb ed="X" n="0927c10"/><lb ed="R033" n="0756b13"/>後反不求生佛國耶。若人欲與諸佛菩薩。同登一
<lb ed="X" n="0927c11"/><lb ed="R033" n="0756b14"/>處者。速發大願。實行念佛。一日身赴佛國。正似籠
<lb ed="X" n="0927c12"/><lb ed="R033" n="0756b15"/>鳥逃飛。以凡作聖。如農夫作相。擧眼動步。無非貴
<lb ed="X" n="0927c13"/><lb ed="R033" n="0756b16"/>人隊裏。</p>
<lb ed="X" n="0927c14"/><lb ed="R033" n="0756b17"/><p xml:id="pX22p0927c1401">△揀示餘行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0927c15"/><lb ed="R033" n="0756b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0927c1501">舍利弗。不可以少善根福德因緣。得生彼國。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0927c16"/><lb ed="R033" n="0757a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0927c1601">此說。因上文。秪言凡羣易成道果。未云皆有福德
<lb ed="X" n="0927c17"/><lb ed="R033" n="0757a02"/>之所易也。只恐福少之人。雖有善聚。猶或難親。何
<lb ed="X" n="0927c18"/><lb ed="R033" n="0757a03"/>況最上善人之會。豈可少善少福。而得與也。若謂
<lb ed="X" n="0927c19"/><lb ed="R033" n="0757a04"/>入道之要。發菩提心。刻苦持名。心心無違。爲之正
<lb ed="X" n="0927c20"/><lb ed="R033" n="0757a05"/>行。兼修萬善福德。爲淨土之助行。但修萬善福德
<lb ed="X" n="0927c21"/><lb ed="R033" n="0757a06"/>而不持名者。必無淨土之往。彼國非慧莫能至也。
<lb ed="X" n="0927c22"/><lb ed="R033" n="0757a07"/>耑心持名。而少萬善福德者。必不能爲極果。彼國
<lb ed="X" n="0927c23"/><lb ed="R033" n="0757a08"/>非無善無福而作佛也。如有正行。兼有助行。自然
<lb ed="X" n="0927c24"/><lb ed="R033" n="0757a09"/>不久成佛。秪修助行。而無正行者。此乃人天小果
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0928a" n="0928a"/>
<lb ed="X" n="0928a01"/><lb ed="R033" n="0757a10"/>有盡之因。未免一朝大失。秖有正行。而無助行者。
<lb ed="X" n="0928a02"/><lb ed="R033" n="0757a11"/>雖無極果。此乃小失。雖有小失之患。然一生補處
<lb ed="X" n="0928a03"/><lb ed="R033" n="0757a12"/>之流。亦可有望。何故。昔佛世時。有一老人。來求出
<lb ed="X" n="0928a04"/><lb ed="R033" n="0757a13"/>家。其時舍利弗。諸大弟子等。俱不允度。觀彼多劫。
<lb ed="X" n="0928a05"/><lb ed="R033" n="0757a14"/>則無善根故。佛乃自度老者。卽證道果。佛吿諸大
<lb ed="X" n="0928a06"/><lb ed="R033" n="0757a15"/>弟子曰。此人於無量劫前。乃作採薪人。遇猛虎逼
<lb ed="X" n="0928a07"/><lb ed="R033" n="0757a16"/>極。大怖上樹。口稱阿彌陀佛一聲。亦是善根。因我
<lb ed="X" n="0928a08"/><lb ed="R033" n="0757a17"/>得度此人。可見念佛一聲之小善。後獲難中之大
<lb ed="X" n="0928a09"/><lb ed="R033" n="0757a18"/>幸。正所謂念佛一聲。能消八十億劫生死重罪。故
<lb ed="X" n="0928a10"/><lb ed="R033" n="0757b01"/>經云。一稱南無佛。皆共成佛道。非謬言也。所以持
<lb ed="X" n="0928a11"/><lb ed="R033" n="0757b02"/>名。可作多善多福之證據。雖此小善老人。佛度之
<lb ed="X" n="0928a12"/><lb ed="R033" n="0757b03"/>幸。但今人念佛。求往彼國。不可希圖此利。恐有失
<lb ed="X" n="0928a13"/><lb ed="R033" n="0757b04"/>望。卽宜兼修助行之功。成就不可思議功德之勝
<lb ed="X" n="0928a14"/><lb ed="R033" n="0757b05"/>行。如舟順水加帆。卽能直入蓮<g ref="#CB15131">邦</g>。同赴勝會。故而
<lb ed="X" n="0928a15"/><lb ed="R033" n="0757b06"/>正行。不宜有欠助行也。欲持助行功德者。孝養父
<lb ed="X" n="0928a16"/><lb ed="R033" n="0757b07"/>母。奉侍師長。慈心不殺。誠修十善。受持三皈。具足
<lb ed="X" n="0928a17"/><lb ed="R033" n="0757b08"/>種戒。發菩提心。深信因果。誦讀經典。勤行禮拜。勸
<lb ed="X" n="0928a18"/><lb ed="R033" n="0757b09"/>人修行。故此世尊。特揀餘行。重勸世間。衆善奉行。
<lb ed="X" n="0928a19"/><lb ed="R033" n="0757b10"/>人之根本。一心念佛。出世楷梯。</p>
<lb ed="X" n="0928a20"/><lb ed="R033" n="0757b11"/><p xml:id="pX22p0928a2001">△正示正行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0928a21"/><lb ed="R033" n="0757b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0928a2101">舍利弗。若有善男子。善女人。聞說阿彌陀佛。執持名
<lb ed="X" n="0928a22"/><lb ed="R033" n="0757b13"/>號。若一日。若二日。若三日。若四日。若五日。若六日。若
<lb ed="X" n="0928a23"/><lb ed="R033" n="0757b14"/>七日。一心不亂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0928a24"/><lb ed="R033" n="0757b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0928a2401">上文言之多善多福。乃生彼國。然而修諸善根。植
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0928b" n="0928b"/>
<lb ed="X" n="0928b01"/><lb ed="R033" n="0757b16"/>諸福德。難修難行。特示念佛一法。直捷簡易。培植
<lb ed="X" n="0928b02"/><lb ed="R033" n="0757b17"/>根深。秪要長日一心持名。卽爲多善多福。殊勝功
<lb ed="X" n="0928b03"/><lb ed="R033" n="0757b18"/>德也。經云善男子善女人者。通呼一切衆生之擧。
<lb ed="X" n="0928b04"/><lb ed="R033" n="0758a01"/>聞說阿彌陀佛。執持名號者。至囑言之。深願衆生。
<lb ed="X" n="0928b05"/><lb ed="R033" n="0758a02"/>各發決定心。求生彼國。終無懈怠也。一日至七日
<lb ed="X" n="0928b06"/><lb ed="R033" n="0758a03"/>者。緣此土衆生根有利鈍。心多惑亂。立此限期。就
<lb ed="X" n="0928b07"/><lb ed="R033" n="0758a04"/>卑下而說。如果上上根器之人。得聞自性卽是彌
<lb ed="X" n="0928b08"/><lb ed="R033" n="0758a05"/>陀之說。一彈指頃。洞明佛境早登彼岸<anchor xml:id="nkr_note_add_0928b0801" n="0928b0801"/><anchor xml:id="beg0928b0801" n="0928b0801"/>已<anchor xml:id="end0928b0801"/>。何用一
<lb ed="X" n="0928b09"/><lb ed="R033" n="0758a06"/>日之限。中下根器者。未免強行成就。意不謬示。只
<lb ed="X" n="0928b10"/><lb ed="R033" n="0758a07"/>因根有利鈍。蓮分九品。上三。中三。下三。九品化生
<lb ed="X" n="0928b11"/><lb ed="R033" n="0758a08"/>也。所云七日者。願此九等衆生。所修道業。悉皆圓
<lb ed="X" n="0928b12"/><lb ed="R033" n="0758a09"/>成同列佛位故。或問曰。菩薩修行。尙堅心歷劫。方
<lb ed="X" n="0928b13"/><lb ed="R033" n="0758a10"/>能成道。現世人等。根基最淺。何限七日耶。答云。七
<lb ed="X" n="0928b14"/><lb ed="R033" n="0758a11"/>日者。名曰小集。或二七。三七。乃至七七日。名曰大
<lb ed="X" n="0928b15"/><lb ed="R033" n="0758a12"/>集有般舟三昧期。九十日。或可重重轉行。雖云七
<lb ed="X" n="0928b16"/><lb ed="R033" n="0758a13"/>日。亦無定數。此之七數。世所常言。則如世尊周行
<lb ed="X" n="0928b17"/><lb ed="R033" n="0758a14"/>七步。經有七重行樹。呪持七遍。所云七數。就例言
<lb ed="X" n="0928b18"/><lb ed="R033" n="0758a15"/>之。以此限期念佛者。耑謂實行一心持名也。一心
<lb ed="X" n="0928b19"/><lb ed="R033" n="0758a16"/>者。歷有多種。口稱佛號。日夜不離。心與佛名。綿綿
<lb ed="X" n="0928b20"/><lb ed="R033" n="0758a17"/>密密。無雜用心。此乃中中品也。觀想金容念佛。見
<lb ed="X" n="0928b21"/><lb ed="R033" n="0758a18"/>佛念佛。或遇凶險逼迫念佛。此乃下下品也。如是
<lb ed="X" n="0928b22"/><lb ed="R033" n="0758b01"/>推之。餘下七品可知矣。所云念佛一法。直捷簡易
<lb ed="X" n="0928b23"/><lb ed="R033" n="0758b02"/>者。謂了生脫死之上乘。人言參禪了生死。不知淨
<lb ed="X" n="0928b24"/><lb ed="R033" n="0758b03"/>土亦了生死。故參禪莫背淨土。淨土莫背參禪。古
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0928c" n="0928c"/>
<lb ed="X" n="0928c01"/><lb ed="R033" n="0758b04"/>云有禪無淨土。則恐十人九錯路。有禪有淨土。猶
<lb ed="X" n="0928c02"/><lb ed="R033" n="0758b05"/>如帶角虎。禪須佛證。淨土必以禪了。所以此經之
<lb ed="X" n="0928c03"/><lb ed="R033" n="0758b06"/>源。重於持名。持名者。重於離相絕非。一心不亂耳。
<lb ed="X" n="0928c04"/><lb ed="R033" n="0758b07"/>如或不能純一之一心者。念佛投於亂心。亂心不
<lb ed="X" n="0928c05"/><lb ed="R033" n="0758b08"/>得不念。念念純眞。念念解脫。是故世尊。預爲重勸
<lb ed="X" n="0928c06"/><lb ed="R033" n="0758b09"/>衆生。先發信願行三者。以爲一心不移之助。乃成
<lb ed="X" n="0928c07"/><lb ed="R033" n="0758b10"/>道之基也。或問曰。一切諸佛。佛佛度人。因何只念
<lb ed="X" n="0928c08"/><lb ed="R033" n="0758b11"/>一佛耶。答云。人有彼我。佛心無我。念一佛。則諸佛
<lb ed="X" n="0928c09"/><lb ed="R033" n="0758b12"/>皆知。譬如室中。四圍高懸百千明鏡。中央燃一燈
<lb ed="X" n="0928c10"/><lb ed="R033" n="0758b13"/>者。各鏡面面照著一燈。故云念一佛。則諸佛相應
<lb ed="X" n="0928c11"/><lb ed="R033" n="0758b14"/>亦如是也。必然念此一佛者。更因此土衆生。心易
<lb ed="X" n="0928c12"/><lb ed="R033" n="0758b15"/>惑亂。今日愛此。明日愛彼。豈能一心不亂乎。所以
<lb ed="X" n="0928c13"/><lb ed="R033" n="0758b16"/>蓮池大師云。愛不重。不生娑婆。念不一。不生淨土。
<lb ed="X" n="0928c14"/><lb ed="R033" n="0758b17"/>至於一心者。一心繫念。念念情空。情空則無所念。
<lb ed="X" n="0928c15"/><lb ed="R033" n="0758b18"/>無所念者。則心佛不二。是名一心。此乃上上品也。
<lb ed="X" n="0928c16"/><lb ed="R033" n="0759a01"/>只此一心念佛。萬緣自捨。卽布施波羅蜜。一心念
<lb ed="X" n="0928c17"/><lb ed="R033" n="0759a02"/>佛。諸惡自止。卽持戒波羅蜜。一心念佛。自心柔軟。
<lb ed="X" n="0928c18"/><lb ed="R033" n="0759a03"/>卽忍辱波羅蜜。一心念佛。永不退墮。卽精進波羅
<lb ed="X" n="0928c19"/><lb ed="R033" n="0759a04"/>蜜。一心念佛。餘想不生。卽禪定波羅蜜。一心念佛。
<lb ed="X" n="0928c20"/><lb ed="R033" n="0759a05"/>正念分明。卽般若波羅蜜。一心念佛。寂靜不動也。
<lb ed="X" n="0928c21"/><lb ed="R033" n="0759a06"/>一心念佛。淸淨無相也。一心念佛。念念無心。則萬
<lb ed="X" n="0928c22"/><lb ed="R033" n="0759a07"/>行圓滿成就一印三昧也。念佛三昧者。卽圓陀陀
<lb ed="X" n="0928c23"/><lb ed="R033" n="0759a08"/>兮光爍爍。念佛三昧者。卽眞空非空。妙有非有。念
<lb ed="X" n="0928c24"/><lb ed="R033" n="0759a09"/>佛三昧者。卽炳然自照。卓爾獨存。念佛三昧者。卽
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0929a" n="0929a"/>
<lb ed="X" n="0929a01"/><lb ed="R033" n="0759a10"/>是梁帝問達祖。對朕者誰。達祖云不識。念佛三昧
<lb ed="X" n="0929a02"/><lb ed="R033" n="0759a11"/>者。卽是孔子曰。我道一以貫之。曾子曰唯。念佛三
<lb ed="X" n="0929a03"/><lb ed="R033" n="0759a12"/>昧者。卽是世尊拈花。迦葉微笑。念佛三昧者。卽是
<lb ed="X" n="0929a04"/><lb ed="R033" n="0759a13"/>六祖云。我有一物。喚卽不中。非靑黃赤白男女等
<lb ed="X" n="0929a05"/><lb ed="R033" n="0759a14"/>相。以上種種應對。的確是箇三昧。今我後學亦有
<lb ed="X" n="0929a06"/><lb ed="R033" n="0759a15"/>一句應對。未知長者爲我證明否。作此。</p><p xml:id="pX22p0929a0616" cb:place="inline">○圓相復
<lb ed="X" n="0929a07"/><lb ed="R033" n="0759a16"/>一咄。</p>
<lb ed="X" n="0929a08"/><lb ed="R033" n="0759a17"/><p xml:id="pX22p0929a0801">△佛現我前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0929a09"/><lb ed="R033" n="0759a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0929a0901">其人臨命終時。阿彌陀佛。與諸聖衆。現在其前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0929a10"/><lb ed="R033" n="0759b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0929a1001">其人者。復指著前文能持名之人也。因上文秪言
<lb ed="X" n="0929a11"/><lb ed="R033" n="0759b02"/>一心不亂。今言命終之時。得見諸佛現前。接引往
<lb ed="X" n="0929a12"/><lb ed="R033" n="0759b03"/>生也。或問曰。佛來者。是果然否。如何必至耶。答云。
<lb ed="X" n="0929a13"/><lb ed="R033" n="0759b04"/>佛所降臨。義有幾種。一者因其本人。平日自有信
<lb ed="X" n="0929a14"/><lb ed="R033" n="0759b05"/>願力行之深心。佛不違自本願。所願云。十方衆生。
<lb ed="X" n="0929a15"/><lb ed="R033" n="0759b06"/>發願願生我國者。臨終之時。不與大衆圍繞。現在
<lb ed="X" n="0929a16"/><lb ed="R033" n="0759b07"/>其前。不取正覺。二者。經云。應以佛身。及宰官。比邱。
<lb ed="X" n="0929a17"/><lb ed="R033" n="0759b08"/>童子。等身得度者。卽現佛身而爲說法。此謂眞佛
<lb ed="X" n="0929a18"/><lb ed="R033" n="0759b09"/>或化佛。觀音勢至等菩薩。或持金臺。或持銀臺。幢
<lb ed="X" n="0929a19"/><lb ed="R033" n="0759b10"/>幔。天樂。隨其降也。則因持名之人。自力佛力感應
<lb ed="X" n="0929a20"/><lb ed="R033" n="0759b11"/>道交故。凡人命終時。前有將謝。後還未生之時。乃
<lb ed="X" n="0929a21"/><lb ed="R033" n="0759b12"/>平生善惡業境現前。一定之理。如十惡忤逆者。地
<lb ed="X" n="0929a22"/><lb ed="R033" n="0759b13"/>獄現前。慳貪嫉妬者。餓鬼現前。五戒十善人者。人
<lb ed="X" n="0929a23"/><lb ed="R033" n="0759b14"/>天現前。如果念佛人。眞實一心不亂。則淨念圓成。
<lb ed="X" n="0929a24"/><lb ed="R033" n="0759b15"/>卽此淸淨心中。寧不見佛來迎。所以經云。憶佛念
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0929b" n="0929b"/>
<lb ed="X" n="0929b01"/><lb ed="R033" n="0759b16"/>佛。現前當來。必定見佛。至於心境雙泯人者。猶如
<lb ed="X" n="0929b02"/><lb ed="R033" n="0759b17"/>水淸。月則自來。心淨。佛則自現。何可疑也。別有一
<lb ed="X" n="0929b03"/><lb ed="R033" n="0759b18"/>論。念佛之人。平日心未純一。未破無明。乃愚心上。
<lb ed="X" n="0929b04"/><lb ed="R033" n="0760a01"/>似乎佛來者。此爲心魔。非眞佛亦有之。此人必不
<lb ed="X" n="0929b05"/><lb ed="R033" n="0760a02"/>能往生也。故念佛者。須要明師指示。貴在辨識正
<lb ed="X" n="0929b06"/><lb ed="R033" n="0760a03"/>途。不可自以爲是也。人若妄心未盡。惑亂情多。臨
<lb ed="X" n="0929b07"/><lb ed="R033" n="0760a04"/>終之時。求佛不現。亦有也。實非佛違本誓。佛則是
<lb ed="X" n="0929b08"/><lb ed="R033" n="0760a05"/>來。人自失見。何故。此爲自瞞自佛。所以蓮池大師
<lb ed="X" n="0929b09"/><lb ed="R033" n="0760a06"/>云。時時示時人。時人自不識。今人念佛。必憶終時
<lb ed="X" n="0929b10"/><lb ed="R033" n="0760a07"/>見佛。須自依法一心持名。決定遂願所成。若不苦
<lb ed="X" n="0929b11"/><lb ed="R033" n="0760a08"/>願臨終佛迎。倘或牛頭馬面相邀。豈不痛哉。雖然
<lb ed="X" n="0929b12"/><lb ed="R033" n="0760a09"/>昔有鈍雲峰禪師。被閻王三拿。師惟禪定。現一金
<lb ed="X" n="0929b13"/><lb ed="R033" n="0760a10"/>塔不赴其勾。竟是自往西方去也。然欲照其式。未
<lb ed="X" n="0929b14"/><lb ed="R033" n="0760a11"/>必有此力量。若無力量。從今以後。勇猛精進。一心
<lb ed="X" n="0929b15"/><lb ed="R033" n="0760a12"/>念佛。</p>
<lb ed="X" n="0929b16"/><lb ed="R033" n="0760a13"/><p xml:id="pX22p0929b1601">△我往佛處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0929b17"/><lb ed="R033" n="0760a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0929b1701">是人終時。心不顚倒。卽得往生阿彌陀佛。<name role="" type="person">極樂國</name>土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0929b18"/><lb ed="R033" n="0760a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0929b1801">是人終時者。因上文所言。一心持名之人。臨終見
<lb ed="X" n="0929b19"/><lb ed="R033" n="0760a16"/>佛來迎。直往彼國<anchor xml:id="nkr_note_add_0929b1901" n="0929b1901"/><anchor xml:id="beg0929b1901" n="0929b1901"/>已<anchor xml:id="end0929b1901"/>。經復其言。深爲讚嘆其人。平
<lb ed="X" n="0929b20"/><lb ed="R033" n="0760a17"/>日正念得力。以致終時。毫無顚倒阻滯。故此佛有
<lb ed="X" n="0929b21"/><lb ed="R033" n="0760a18"/>追憶其人。實力修行成就也。所云顚倒。云何顚倒
<lb ed="X" n="0929b22"/><lb ed="R033" n="0760b01"/>也。如平日不修正念。隨意妄想。心多散亂。一生惡
<lb ed="X" n="0929b23"/><lb ed="R033" n="0760b02"/>念。臨終惡境現前。所謂任憑牛頭馬面牽扯指揮。
<lb ed="X" n="0929b24"/><lb ed="R033" n="0760b03"/>以致心神惶惑應入地獄者。遇刀山劍樹。油鍋血
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0929c" n="0929c"/>
<lb ed="X" n="0929c01"/><lb ed="R033" n="0760b04"/>河。視作園林花池。應墮畜生者。見馬腹驢胎。認爲
<lb ed="X" n="0929c02"/><lb ed="R033" n="0760b05"/>宮殿樓臺。如是千般患境。觸目。則心悅奔投。受此
<lb ed="X" n="0929c03"/><lb ed="R033" n="0760b06"/>業報。乘此顚倒。三界七趣。隨業受生。無有了期。今
<lb ed="X" n="0929c04"/><lb ed="R033" n="0760b07"/>旣得見前輩。能一心不亂。則內凝正念。外感佛迎。
<lb ed="X" n="0929c05"/><lb ed="R033" n="0760b08"/>捨此報身。經生彼國。可信佛言。隨其心淨則佛土
<lb ed="X" n="0929c06"/><lb ed="R033" n="0760b09"/>淨。觸目皆是極樂。故云一切國土。惟願所至。若淨
<lb ed="X" n="0929c07"/><lb ed="R033" n="0760b10"/>念成就。卽蓮華化生。所謂念佛功德不可思議者。
<lb ed="X" n="0929c08"/><lb ed="R033" n="0760b11"/>固無疑也。或問曰。古今修行。皆持一句佛號。只見
<lb ed="X" n="0929c09"/><lb ed="R033" n="0760b12"/>前輩。極樂路上。隱隱而去。因何今人不及如是耶。
<lb ed="X" n="0929c10"/><lb ed="R033" n="0760b13"/>答。云量有世事牽扯。受其阻撓。若人自覺患處。自
<lb ed="X" n="0929c11"/><lb ed="R033" n="0760b14"/>行脫逃。如唐時。馬子雲。爲縣令。押犯赴京。遭風舟
<lb ed="X" n="0929c12"/><lb ed="R033" n="0760b15"/>溺失犯。將彼入禁。子雲。乃耑心念佛。求生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0929c1201" n="0929c1201"/><anchor xml:id="beg0929c1201" n="0929c1201"/>已<anchor xml:id="end0929c1201"/>。事
<lb ed="X" n="0929c13"/><lb ed="R033" n="0760b16"/>五年遇赦。深信念佛之利。卽入南陵山寺。精修淨
<lb ed="X" n="0929c14"/><lb ed="R033" n="0760b17"/>業。願生極樂。一日吿人曰。予<anchor xml:id="nkr_note_add_0929c1401" n="0929c1401"/><anchor xml:id="beg0929c1401" n="0929c1401"/>已<anchor xml:id="end0929c1401"/>西方果熟矣。端坐
<lb ed="X" n="0929c15"/><lb ed="R033" n="0760b18"/>合掌。衆皆見佛來迎。子雲含笑而逝。足見馬公。生
<lb ed="X" n="0929c16"/><lb ed="R033" n="0761a01"/>死重罪之急。念佛其利如此。若非念佛。抱罪永劫
<lb ed="X" n="0929c17"/><lb ed="R033" n="0761a02"/>恐無赦時。我人浮生若夢。豈可不急爲之務耶。只
<lb ed="X" n="0929c18"/><lb ed="R033" n="0761a03"/>宜一切情緣。用力割除。惟此一心不亂。執持佛號。
<lb ed="X" n="0929c19"/><lb ed="R033" n="0761a04"/>萬無一失。雖然本經所云。臨終七日之功。譬喩之
<lb ed="X" n="0929c20"/><lb ed="R033" n="0761a05"/>說。若蹉跎至年邁。事<anchor xml:id="nkr_note_add_0929c2001" n="0929c2001"/><anchor xml:id="beg0929c2001" n="0929c2001"/>已<anchor xml:id="end0929c2001"/>不及。未免終時手忙脚亂。
<lb ed="X" n="0929c21"/><lb ed="R033" n="0761a06"/>豈非抱石沉淵乎。</p>
<lb ed="X" n="0929c22"/><lb ed="R033" n="0761a07"/><p xml:id="pX22p0929c2201">又云三界者。色界。欲界。無色界。</p>
<lb ed="X" n="0929c23"/><lb ed="R033" n="0761a08"/><p xml:id="pX22p0929c2301">又云七趣者。一能想。卽飛生天。二。飛心中兼有福
<lb ed="X" n="0929c24"/><lb ed="R033" n="0761a09"/>慧淨願。生仙。三。情想多。爲飛仙及鬼神。四。情想均
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0930a" n="0930a"/>
<lb ed="X" n="0930a01"/><lb ed="R033" n="0761a10"/>平。不升不墜。生人。五。情多想少。流入毛羽橫生。六。
<lb ed="X" n="0930a02"/><lb ed="R033" n="0761a11"/>七情三想。沉爲鬼。七。九情一想。入風火<name role="" type="person">無間地獄</name>。</p>
<lb ed="X" n="0930a03"/><lb ed="R033" n="0761a12"/><p xml:id="pX22p0930a0301">△倍利結勸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930a04"/><lb ed="R033" n="0761a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0930a0401">舍利弗。我見是利。故說此言。若有衆生。聞是說者。應
<lb ed="X" n="0930a05"/><lb ed="R033" n="0761a14"/>當發願生彼國土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930a06"/><lb ed="R033" n="0761a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0930a0601">是經通首。世尊不因人問而說。故云我見是利。謂
<lb ed="X" n="0930a07"/><lb ed="R033" n="0761a16"/>上文所言。能持名衆生見佛往生得大利益。故說
<lb ed="X" n="0930a08"/><lb ed="R033" n="0761a17"/>此言。一心持名也。若無利益。佛卽不談。持名卽得
<lb ed="X" n="0930a09"/><lb ed="R033" n="0761a18"/>往生。於諸衆生獲大利益。故佛重復叮嚀。惟願人
<lb ed="X" n="0930a10"/><lb ed="R033" n="0761b01"/>人齊發大願。不至留落一人。如獲往生彼國。是名
<lb ed="X" n="0930a11"/><lb ed="R033" n="0761b02"/>自利。若往彼國<anchor xml:id="nkr_note_add_0930a1101" n="0930a1101"/><anchor xml:id="beg0930a1101" n="0930a1101"/>已<anchor xml:id="end0930a1101"/>。聞法得道。亦能廣度無量衆生。
<lb ed="X" n="0930a12"/><lb ed="R033" n="0761b03"/>是名利他。具此二利。故云大利。世尊前<anchor xml:id="nkr_note_add_0930a1201" n="0930a1201"/><anchor xml:id="beg0930a1201" n="0930a1201"/>已<anchor xml:id="end0930a1201"/>重勸發
<lb ed="X" n="0930a13"/><lb ed="R033" n="0761b04"/>願。於今復勸者。則因初示之語。衆生聞者。止聞彼
<lb ed="X" n="0930a14"/><lb ed="R033" n="0761b05"/>國莊嚴勝妙極樂境界。起心願樂。恐其未悉如何
<lb ed="X" n="0930a15"/><lb ed="R033" n="0761b06"/>得生彼國。又出其由。直示一心持名佛來接引。遂
<lb ed="X" n="0930a16"/><lb ed="R033" n="0761b07"/>得生彼之囑。則因此土修行。多劫升沉。不能解脫。
<lb ed="X" n="0930a17"/><lb ed="R033" n="0761b08"/>今以持名往生。入不退地。較利甚大。見此大利急
<lb ed="X" n="0930a18"/><lb ed="R033" n="0761b09"/>爲指示。恐諸衆生。遲遲失利。故不俟請而說也。可
<lb ed="X" n="0930a19"/><lb ed="R033" n="0761b10"/>見佛恩度人。節節留心。切齒校量。利卽諸樂。害卽
<lb ed="X" n="0930a20"/><lb ed="R033" n="0761b11"/>衆苦。有此重勸。承奉發願。應當之應當也。佛以格
<lb ed="X" n="0930a21"/><lb ed="R033" n="0761b12"/>外婆心。金口輕洩。而爲衆生生者。非霑是利卽辜
<lb ed="X" n="0930a22"/><lb ed="R033" n="0761b13"/>佛負恩。欲作佛之孝順弟子。須刻刻依敎奉行。</p>
<lb ed="X" n="0930a23"/><lb ed="R033" n="0761b14"/><p xml:id="pX22p0930a2301">△本師釋迦佛首唱讚嘆。令斷疑惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930a24"/><lb ed="R033" n="0761b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0930a2401">舍利弗。如我今者。讚嘆阿彌陀佛。不可思議功德之
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0930b" n="0930b"/>
<lb ed="X" n="0930b01"/><lb ed="R033" n="0761b16"/>利。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930b02"/><lb ed="R033" n="0761b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0930b0201">於此特示讚嘆者。非以此句。始見讚嘆阿彌陀。早
<lb ed="X" n="0930b03"/><lb ed="R033" n="0761b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0930b0301" n="0930b0301"/><anchor xml:id="beg0930b0301" n="0930b0301"/>已<anchor xml:id="end0930b0301"/>讚嘆所發因由之聚。只恐衆生未詳其要。今復
<lb ed="X" n="0930b04"/><lb ed="R033" n="0762a01"/>言之。省出上文。不獨我見是利。而說此言。乃十方
<lb ed="X" n="0930b05"/><lb ed="R033" n="0762a02"/>諸佛。同見是利。亦說此言也。讚者稱讚。嘆者感嘆。
<lb ed="X" n="0930b06"/><lb ed="R033" n="0762a03"/>不可思議功德者。上言我見是利也。今爲極言其
<lb ed="X" n="0930b07"/><lb ed="R033" n="0762a04"/>利。非比尋常之利。故云不可思議功德之利。以此
<lb ed="X" n="0930b08"/><lb ed="R033" n="0762a05"/>本經原名而說。正是阿彌陀佛。不可思議功德之
<lb ed="X" n="0930b09"/><lb ed="R033" n="0762a06"/>不可思議功德也。以斯讚嘆。令人歸信。所云感嘆
<lb ed="X" n="0930b10"/><lb ed="R033" n="0762a07"/>者。感激嘆息此法。人天希有。歷劫難逢。頓興悲喜
<lb ed="X" n="0930b11"/><lb ed="R033" n="0762a08"/>之心。喜者。喜其得聞是利。悲者。悲其聞之晚矣。然
<lb ed="X" n="0930b12"/><lb ed="R033" n="0762a09"/>利有二義。修橋補路。建寺裝像。齋僧布施。此爲人
<lb ed="X" n="0930b13"/><lb ed="R033" n="0762a10"/>天福果。世間之因。是名小利。所謂念佛者。具足智
<lb ed="X" n="0930b14"/><lb ed="R033" n="0762a11"/>慧。超凡入聖。此爲出世間上上之因。是名大利。所
<lb ed="X" n="0930b15"/><lb ed="R033" n="0762a12"/>以世尊讚頌<name role="" type="person">極樂國</name>土。爲有不可思議功德。</p>
<lb ed="X" n="0930b16"/><lb ed="R033" n="0762a13"/><p xml:id="pX22p0930b1601">△六方諸佛同聲欽仰　東方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930b17"/><lb ed="R033" n="0762a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0930b1701">東方亦有阿閦<g ref="#CB16014">鞞</g>佛。須彌相佛。大須彌佛。須彌光佛。
<lb ed="X" n="0930b18"/><lb ed="R033" n="0762a15"/>妙音佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930b19"/><lb ed="R033" n="0762a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0930b1901">亦有者。承上文而言。非獨釋迦佛讚嘆。乃千佛萬
<lb ed="X" n="0930b20"/><lb ed="R033" n="0762a17"/>佛。無量諸佛。一時異口同音。讚嘆淨土法門。實有
<lb ed="X" n="0930b21"/><lb ed="R033" n="0762a18"/>不可思議功德。是利中最勝之利。如果遵奉念佛。
<lb ed="X" n="0930b22"/><lb ed="R033" n="0762b01"/>獲無盡利益也。因斯感格此法。亦用讚嘆。令人常
<lb ed="X" n="0930b23"/><lb ed="R033" n="0762b02"/>當諦信。而勿疑也。或問曰。凡經論十方者。必以東
<lb ed="X" n="0930b24"/><lb ed="R033" n="0762b03"/>方起首者。何也。答云。東方震卦。屬木。如四季以春
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0930c" n="0930c"/>
<lb ed="X" n="0930c01"/><lb ed="R033" n="0762b04"/>爲首。生生化化。盡屬以春轉頭。乃東方長養萬物
<lb ed="X" n="0930c02"/><lb ed="R033" n="0762b05"/>之源。則如世尊。凡遇敎化者。必先吿其舍利文殊
<lb ed="X" n="0930c03"/><lb ed="R033" n="0762b06"/>須菩提菩薩等。以智爲先也。又問曰。旣言四維上
<lb ed="X" n="0930c04"/><lb ed="R033" n="0762b07"/>下。獨不擧中央者。何也。答云。釋迦佛道場於娑婆
<lb ed="X" n="0930c05"/><lb ed="R033" n="0762b08"/>世界所居爲中。如世人常語。卽云前之後之。左之
<lb ed="X" n="0930c06"/><lb ed="R033" n="0762b09"/>右之。俯之仰之。成六方也。</p>
<lb ed="X" n="0930c07"/><lb ed="R033" n="0762b10"/><p xml:id="pX22p0930c0701">阿閦者。此云不動。尊法身也。</p>
<lb ed="X" n="0930c08"/><lb ed="R033" n="0762b11"/><p xml:id="pX22p0930c0801">須彌相。大須彌。須彌光。此三佛名者。皆同妙高萬
<lb ed="X" n="0930c09"/><lb ed="R033" n="0762b12"/>德圓融。妙高者。超過諸佛果位故。光者。並表解脫
<lb ed="X" n="0930c10"/><lb ed="R033" n="0762b13"/>般若智慧也。</p>
<lb ed="X" n="0930c11"/><lb ed="R033" n="0762b14"/><p xml:id="pX22p0930c1101">妙音者。語音圓妙。凡說法音。皆衆愛故。經云。如是
<lb ed="X" n="0930c12"/><lb ed="R033" n="0762b15"/>等者。佛難盡擧。以恒河沙數比也。恒河。又名殑伽
<lb ed="X" n="0930c13"/><lb ed="R033" n="0762b16"/>河。在西域。佛居所近。是河其沙細而多。佛每說法。
<lb ed="X" n="0930c14"/><lb ed="R033" n="0762b17"/>乃無量之言。卽此河沙比耳。</p>
<lb ed="X" n="0930c15"/><lb ed="R033" n="0762b18"/><p xml:id="pX22p0930c1501">△現相表眞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930c16"/><lb ed="R033" n="0763a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0930c1601">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930c17"/><lb ed="R033" n="0763a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0930c1701">其國者。諸佛所住之國。各各出廣長舌者。云多劫
<lb ed="X" n="0930c18"/><lb ed="R033" n="0763a03"/>中。以淸淨口。常於三千大千世界中。互相讚佛讚
<lb ed="X" n="0930c19"/><lb ed="R033" n="0763a04"/>經。護令衆生斷諸疑惑也。今人可知此法。實爲最
<lb ed="X" n="0930c20"/><lb ed="R033" n="0763a05"/>尊。故佛佛堅持。皆以無間說。各爲勸信之至也。</p>
<lb ed="X" n="0930c21"/><lb ed="R033" n="0763a06"/><p xml:id="pX22p0930c2101">△發言勸信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930c22"/><lb ed="R033" n="0763a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0930c2201">說誠實言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一
<lb ed="X" n="0930c23"/><lb ed="R033" n="0763a08"/>切諸佛所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0930c24"/><lb ed="R033" n="0763a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0930c2401">說誠實言者。佛語從無虗誑。所謂實言。惟願衆生。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0931a" n="0931a"/>
<lb ed="X" n="0931a01"/><lb ed="R033" n="0763a10"/>當信斷疑。當知念佛。非惟本師釋迦護念。而十方
<lb ed="X" n="0931a02"/><lb ed="R033" n="0763a11"/>諸佛。同此護念。經云。稱讚不可思議功德。連下十
<lb ed="X" n="0931a03"/><lb ed="R033" n="0763a12"/>六字。此經之原名。上文讚佛。下文讚經。今人眞實
<lb ed="X" n="0931a04"/><lb ed="R033" n="0763a13"/>深信。能具大願力。念佛佛念。打成一片。只知諸佛
<lb ed="X" n="0931a05"/><lb ed="R033" n="0763a14"/>稱讚淨土。除人疑惑之恩。實爲化育情深。無可酬
<lb ed="X" n="0931a06"/><lb ed="R033" n="0763a15"/>報。</p>
<lb ed="X" n="0931a07"/><lb ed="R033" n="0763a16"/><p xml:id="pX22p0931a0701">△南方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931a08"/><lb ed="R033" n="0763a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931a0801">舍利弗。南方世界。有日月燈佛。名聞光佛。大<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛。
<lb ed="X" n="0931a09"/><lb ed="R033" n="0763a18"/>須彌燈佛。無量精進佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931a10"/><lb ed="R033" n="0763b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931a1001">日月燈者。此表三智也。一者一切智。能知能解。二
<lb ed="X" n="0931a11"/><lb ed="R033" n="0763b02"/>者道種智。凡差別道種。分別無謬。三者一切種智。
<lb ed="X" n="0931a12"/><lb ed="R033" n="0763b03"/>能於佛智中。雙照自然。具足三智故。</p>
<lb ed="X" n="0931a13"/><lb ed="R033" n="0763b04"/><p xml:id="pX22p0931a1301">名聞光者。此云名稱普聞。如光徧照。</p>
<lb ed="X" n="0931a14"/><lb ed="R033" n="0763b05"/><p xml:id="pX22p0931a1401">大<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩者。此表二智。一者權智照事。二者實智照
<lb ed="X" n="0931a15"/><lb ed="R033" n="0763b06"/>理。事理炳然。雙照不昧。如肩發<g ref="#CB08504">𦦨</g>。擔荷一切佛法。
<lb ed="X" n="0931a16"/><lb ed="R033" n="0763b07"/>卽有肩義也。</p>
<lb ed="X" n="0931a17"/><lb ed="R033" n="0763b08"/><p xml:id="pX22p0931a1701">須彌燈者。須彌乃衆山之王。如燈普照四天下。謂
<lb ed="X" n="0931a18"/><lb ed="R033" n="0763b09"/>佛光廣照。亦如是也。</p>
<lb ed="X" n="0931a19"/><lb ed="R033" n="0763b10"/><p xml:id="pX22p0931a1901">無量精進者。有二義。一者時無量。卽是常義。二者
<lb ed="X" n="0931a20"/><lb ed="R033" n="0763b11"/>事無量。卽自利利他智行無邊也。又云南方離卦。
<lb ed="X" n="0931a21"/><lb ed="R033" n="0763b12"/>屬火。爲夏。火者內暗而外明。是寂而常照也。佛光
<lb ed="X" n="0931a22"/><lb ed="R033" n="0763b13"/>明徹。眞知不昧。靈<g ref="#CB08504">𦦨</g>何窮。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0931a2201" n="0931a2201"/><anchor xml:id="beg0931a2201" n="0931a2201"/>己<anchor xml:id="end0931a2201"/>心光覺照。一切不
<lb ed="X" n="0931a23"/><lb ed="R033" n="0763b14"/>從外得。故經云。我見燈明佛。本光瑞如此。</p>
<lb ed="X" n="0931a24"/><lb ed="R033" n="0763b15"/><p xml:id="pX22p0931a2401">△現相表眞。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0931b" n="0931b"/>
<lb ed="X" n="0931b01"/><lb ed="R033" n="0763b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931b0101">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界<note place="inline">義解同前</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b02"/><lb ed="R033" n="0763b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931b0201">△發言勸信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b03"/><lb ed="R033" n="0763b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931b0301">說誠實言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一
<lb ed="X" n="0931b04"/><lb ed="R033" n="0764a01"/>切諸佛所護念經<note place="inline">義解同前</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b05"/><lb ed="R033" n="0764a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931b0501">△西方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b06"/><lb ed="R033" n="0764a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931b0601">舍利弗。西方世界。有無量壽佛。無量相佛。無量幢佛。
<lb ed="X" n="0931b07"/><lb ed="R033" n="0764a04"/>大光佛。大明佛。寶相佛。淨光佛。如是等恒河沙數諸
<lb ed="X" n="0931b08"/><lb ed="R033" n="0764a05"/>佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b09"/><lb ed="R033" n="0764a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931b0901">無量壽者。此與本佛同名。所以迴向文有云。同名
<lb ed="X" n="0931b10"/><lb ed="R033" n="0764a07"/>同號。大慈大悲。接引導師。非但他佛。同名無量壽。
<lb ed="X" n="0931b11"/><lb ed="R033" n="0764a08"/>人若入不退地。亦可名爲無量壽也。</p>
<lb ed="X" n="0931b12"/><lb ed="R033" n="0764a09"/><p xml:id="pX22p0931b1201">無量相者。相好無盡。或現三十二相。或八萬四千
<lb ed="X" n="0931b13"/><lb ed="R033" n="0764a10"/>相。或塵相等相。因佛福德無量。相亦無量。昔誌公
<lb ed="X" n="0931b14"/><lb ed="R033" n="0764a11"/>禪師。現十一面觀音。繪者不能擧筆。何況佛相乎
<lb ed="X" n="0931b15"/><lb ed="R033" n="0764a12"/>無量幢者。功德高顯。喩之如幢。極高顯無量也。</p>
<lb ed="X" n="0931b16"/><lb ed="R033" n="0764a13"/><p xml:id="pX22p0931b1601">大光。大明者。並喩佛智。自行化他。破障斷惑也。</p>
<lb ed="X" n="0931b17"/><lb ed="R033" n="0764a14"/><p xml:id="pX22p0931b1701">寶相者。相好如寶。可尊可貴也。</p>
<lb ed="X" n="0931b18"/><lb ed="R033" n="0764a15"/><p xml:id="pX22p0931b1801">淨光者。智光淸淨。譬如鏡體能鑒形也。又云西方
<lb ed="X" n="0931b19"/><lb ed="R033" n="0764a16"/>兌卦。屬金。爲秋。良以眞如本體。湛若虗空。絕點純
<lb ed="X" n="0931b20"/><lb ed="R033" n="0764a17"/>淸。乃云佛滅多時。古佛瑞現。</p>
<lb ed="X" n="0931b21"/><lb ed="R033" n="0764a18"/><p xml:id="pX22p0931b2101">△現相表眞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b22"/><lb ed="R033" n="0764b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931b2201">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b23"/><lb ed="R033" n="0764b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931b2301">△發言勸信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931b24"/><lb ed="R033" n="0764b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931b2401">說誠實言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0931c" n="0931c"/>
<lb ed="X" n="0931c01"/><lb ed="R033" n="0764b04"/>切諸佛所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c02"/><lb ed="R033" n="0764b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931c0201">△北方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c03"/><lb ed="R033" n="0764b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931c0301">舍利弗。北方世界。有<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛。最勝音佛。難沮佛。日生
<lb ed="X" n="0931c04"/><lb ed="R033" n="0764b07"/>佛。網明佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c05"/><lb ed="R033" n="0764b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931c0501"><g ref="#CB08504">𦦨</g>肩者。解見前文。前雖多一大字。其義則同。</p>
<lb ed="X" n="0931c06"/><lb ed="R033" n="0764b09"/><p xml:id="pX22p0931c0601">最勝音者。佛音極好。一切音聲無能及也。</p>
<lb ed="X" n="0931c07"/><lb ed="R033" n="0764b10"/><p xml:id="pX22p0931c0701">難沮者。佛德堅密。不能壞也。</p>
<lb ed="X" n="0931c08"/><lb ed="R033" n="0764b11"/><p xml:id="pX22p0931c0801">日生者。佛光出現。如日初升。此謂衆生本覺。覆在
<lb ed="X" n="0931c09"/><lb ed="R033" n="0764b12"/>無明。如大夜中。日光不現。人霑佛光。破惑顯智。始
<lb ed="X" n="0931c10"/><lb ed="R033" n="0764b13"/>覺朗照。如日東生也。</p>
<lb ed="X" n="0931c11"/><lb ed="R033" n="0764b14"/><p xml:id="pX22p0931c1101">網明者。智如寶網。徧照一切衆生也。又云北方。坎
<lb ed="X" n="0931c12"/><lb ed="R033" n="0764b15"/>卦。屬水。爲冬。收藏萬物。成終而成始也。今則百千
<lb ed="X" n="0931c13"/><lb ed="R033" n="0764b16"/>法門。同歸方寸。無邊德用。總在心源。覔之。則無相
<lb ed="X" n="0931c14"/><lb ed="R033" n="0764b17"/>無形。出之。則無窮無盡。本來具足。不假他求。是故
<lb ed="X" n="0931c15"/><lb ed="R033" n="0764b18"/>衆生心。卽名如來藏。</p>
<lb ed="X" n="0931c16"/><lb ed="R033" n="0765a01"/><p xml:id="pX22p0931c1601">△現相表眞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c17"/><lb ed="R033" n="0765a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931c1701">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c18"/><lb ed="R033" n="0765a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931c1801">△發言勸信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c19"/><lb ed="R033" n="0765a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931c1901">說誠實言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一
<lb ed="X" n="0931c20"/><lb ed="R033" n="0765a05"/>切諸佛所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c21"/><lb ed="R033" n="0765a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931c2101">△下方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c22"/><lb ed="R033" n="0765a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0931c2201">舍利弗。下方世界有師子佛。名聞佛。名光佛。達磨佛。
<lb ed="X" n="0931c23"/><lb ed="R033" n="0765a08"/>法藏佛。持法佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0931c24"/><lb ed="R033" n="0765a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0931c2401">師子者。能伏羣獸。如文殊獅子。普賢白象。降龍伏
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0932a" n="0932a"/>
<lb ed="X" n="0932a01"/><lb ed="R033" n="0765a10"/>虎之意。名喩獅子。遊行無礙。猶如世尊。凡聖獨尊。
<lb ed="X" n="0932a02"/><lb ed="R033" n="0765a11"/>出入三界。自在無礙。如來說法。天魔外道無不信
<lb ed="X" n="0932a03"/><lb ed="R033" n="0765a12"/>服。今表獅子一吼。百獸畏懼也。</p>
<lb ed="X" n="0932a04"/><lb ed="R033" n="0765a13"/><p xml:id="pX22p0932a0401">名聞者。義解同前。今名雖少一光字。不異其德。</p>
<lb ed="X" n="0932a05"/><lb ed="R033" n="0765a14"/><p xml:id="pX22p0932a0501">名光者。名如日光。無所不照。以名顯光。如何彌陀
<lb ed="X" n="0932a06"/><lb ed="R033" n="0765a15"/>佛光名。普照十方三世。無所障礙也。</p>
<lb ed="X" n="0932a07"/><lb ed="R033" n="0765a16"/><p xml:id="pX22p0932a0701">達磨者。此云法。執持正法。令人皆證法身也。</p>
<lb ed="X" n="0932a08"/><lb ed="R033" n="0765a17"/><p xml:id="pX22p0932a0801">法幢者。佛法高顯。人天仰之爲宗。邪魔外道。望之
<lb ed="X" n="0932a09"/><lb ed="R033" n="0765a18"/>而伏。所以名如幢也。</p>
<lb ed="X" n="0932a10"/><lb ed="R033" n="0765b01"/><p xml:id="pX22p0932a1001">持法者。善持如來中道妙法。流通三界。使不斷絕
<lb ed="X" n="0932a11"/><lb ed="R033" n="0765b02"/>也。或問云。下方者其下落在何處。答云。昔文殊菩
<lb ed="X" n="0932a12"/><lb ed="R033" n="0765b03"/>薩欲取一鉢。卽遙埀右手。過下方四十二恒河沙
<lb ed="X" n="0932a13"/><lb ed="R033" n="0765b04"/>世界而獲。今謂更過下方。不可說恒河沙世界。亦
<lb ed="X" n="0932a14"/><lb ed="R033" n="0765b05"/>非爲盡。譬如持竿探海。欲窮其底。終不可得。但此
<lb ed="X" n="0932a15"/><lb ed="R033" n="0765b06"/>說。人亦難信。乃吿曰。自性光明。卽如來光明幢。以
<lb ed="X" n="0932a16"/><lb ed="R033" n="0765b07"/>光散於四維上下。譬喩日光照於天下。其光何可
<lb ed="X" n="0932a17"/><lb ed="R033" n="0765b08"/>量也。所謂性光如是。不妨云下方遙之又遙也。</p>
<lb ed="X" n="0932a18"/><lb ed="R033" n="0765b09"/><p xml:id="pX22p0932a1801">△現相表眞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a19"/><lb ed="R033" n="0765b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0932a1901">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a20"/><lb ed="R033" n="0765b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0932a2001">△發言勸信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a21"/><lb ed="R033" n="0765b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0932a2101">說誠實言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一
<lb ed="X" n="0932a22"/><lb ed="R033" n="0765b13"/>切諸佛所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a23"/><lb ed="R033" n="0765b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0932a2301">△上方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932a24"/><lb ed="R033" n="0765b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0932a2401">舍利弗。上方世界。有梵音佛。宿王佛。香上佛。香光佛。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0932b" n="0932b"/>
<lb ed="X" n="0932b01"/><lb ed="R033" n="0765b16"/>大<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛。雜色寶華嚴身佛。娑羅樹王佛。寶華德佛。
<lb ed="X" n="0932b02"/><lb ed="R033" n="0765b17"/>見一切義佛。如<name role="" type="person">須彌山</name>佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b03"/><lb ed="R033" n="0765b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0932b0301">梵音者。佛音淸淨。唯以一乘法。化導衆生。純一不
<lb ed="X" n="0932b04"/><lb ed="R033" n="0766a01"/>雜。具足淸淨法相也。</p>
<lb ed="X" n="0932b05"/><lb ed="R033" n="0766a02"/><p xml:id="pX22p0932b0501">宿王者。月爲宿王。所謂月乃衆星拱之。佛喩月者。
<lb ed="X" n="0932b06"/><lb ed="R033" n="0766a03"/>所謂衆生皈依也。</p>
<lb ed="X" n="0932b07"/><lb ed="R033" n="0766a04"/><p xml:id="pX22p0932b0701">香上者。其香普薰無量世界。最上無比故。凡天人
<lb ed="X" n="0932b08"/><lb ed="R033" n="0766a05"/>修羅外道。二乘之香。無能及也。</p>
<lb ed="X" n="0932b09"/><lb ed="R033" n="0766a06"/><p xml:id="pX22p0932b0901">香光者。其香發光。能斷相滅穢。破幽暗。省智慧。具
<lb ed="X" n="0932b10"/><lb ed="R033" n="0766a07"/>足衆善也。</p>
<lb ed="X" n="0932b11"/><lb ed="R033" n="0766a08"/><p xml:id="pX22p0932b1101">大<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩者。義解同前。是佛之名屢出。可謂古佛同
<lb ed="X" n="0932b12"/><lb ed="R033" n="0766a09"/>名同號。無量無邊也。</p>
<lb ed="X" n="0932b13"/><lb ed="R033" n="0766a10"/><p xml:id="pX22p0932b1301">雜色寶華嚴身者。積功累德。萬行因華。助顯莊嚴
<lb ed="X" n="0932b14"/><lb ed="R033" n="0766a11"/>法身也。</p>
<lb ed="X" n="0932b15"/><lb ed="R033" n="0766a12"/><p xml:id="pX22p0932b1501">娑羅樹王者。此云堅固不異。三界獨勝也。</p>
<lb ed="X" n="0932b16"/><lb ed="R033" n="0766a13"/><p xml:id="pX22p0932b1601">寶華德者。佛德如寶華。永無彫落也。</p>
<lb ed="X" n="0932b17"/><lb ed="R033" n="0766a14"/><p xml:id="pX22p0932b1701">見一切義者。諸法之義。無不知也。</p>
<lb ed="X" n="0932b18"/><lb ed="R033" n="0766a15"/><p xml:id="pX22p0932b1801">如<name role="" type="person">須彌山</name>者。須彌爲衆山之王。如佛衆聖之尊也。
<lb ed="X" n="0932b19"/><lb ed="R033" n="0766a16"/>又云。佛之道德。仰之彌高。量莫能盡。言言顯性。體
<lb ed="X" n="0932b20"/><lb ed="R033" n="0766a17"/>絕攀緣。情空心淨。極樂益甚。非仗持名功德。若於
<lb ed="X" n="0932b21"/><lb ed="R033" n="0766a18"/>虗空界中。覔求自性。如接竹點天。欲至其巓。終不
<lb ed="X" n="0932b22"/><lb ed="R033" n="0766b01"/>可得也。</p>
<lb ed="X" n="0932b23"/><lb ed="R033" n="0766b02"/><p xml:id="pX22p0932b2301">△現相表眞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932b24"/><lb ed="R033" n="0766b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0932b2401">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0932c" n="0932c"/>
<lb ed="X" n="0932c01"/><lb ed="R033" n="0766b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0932c0101">△發言勸信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c02"/><lb ed="R033" n="0766b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0932c0201">說誠實言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一
<lb ed="X" n="0932c03"/><lb ed="R033" n="0766b06"/>切諸佛所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c04"/><lb ed="R033" n="0766b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0932c0401">以上六方諸佛共讚者。亦是法藏比邱本願云。我
<lb ed="X" n="0932c05"/><lb ed="R033" n="0766b08"/>作佛時。名聞十方無央世界。諸佛各於大衆之中。
<lb ed="X" n="0932c06"/><lb ed="R033" n="0766b09"/>稱我名號。令人生我國土。皆得作佛等願。故今成
<lb ed="X" n="0932c07"/><lb ed="R033" n="0766b10"/>佛。如其所願故。今人可知念佛。求生極樂之法。實
<lb ed="X" n="0932c08"/><lb ed="R033" n="0766b11"/>非虗事。所以六方諸佛同聲欽奉讚嘆。所護念經。
<lb ed="X" n="0932c09"/><lb ed="R033" n="0766b12"/>當信本師慈父釋迦世尊。格外施恩。指歸淨土之
<lb ed="X" n="0932c10"/><lb ed="R033" n="0766b13"/>說。千生萬劫不聞之聞。今旣聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0932c1001" n="0932c1001"/><anchor xml:id="beg0932c1001" n="0932c1001"/>已<anchor xml:id="end0932c1001"/>。當要建法幢。立
<lb ed="X" n="0932c11"/><lb ed="R033" n="0766b14"/>宗旨。挺起脊樑。將此一句佛號上。決了生死。同登
<lb ed="X" n="0932c12"/><lb ed="R033" n="0766b15"/>彼岸。則主伴交成。不期而自會。非惟不負諸佛出
<lb ed="X" n="0932c13"/><lb ed="R033" n="0766b16"/>廣長舌。卽是報佛深恩。若人出一惡言。阻人念佛
<lb ed="X" n="0932c14"/><lb ed="R033" n="0766b17"/>罪若河沙。何故。一切諸佛讚嘆西方。普願人人成
<lb ed="X" n="0932c15"/><lb ed="R033" n="0766b18"/>佛。人若未悟其源。口出疑謬之語。卽名謗法。卽謗
<lb ed="X" n="0932c16"/><lb ed="R033" n="0767a01"/>一切諸佛。其過豈可免歟。</p>
<lb ed="X" n="0932c17"/><lb ed="R033" n="0767a02"/><p xml:id="pX22p0932c1701">△徵省所讚。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c18"/><lb ed="R033" n="0767a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0932c1801">舍利弗。於汝意云何。何故名爲一切諸佛。所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0932c19"/><lb ed="R033" n="0767a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0932c1901">釋迦佛。所讚極樂者。惟以不可思議功德也。其下
<lb ed="X" n="0932c20"/><lb ed="R033" n="0767a05"/>云。一切諸佛所護念經之八字者。其意云何。要知
<lb ed="X" n="0932c21"/><lb ed="R033" n="0767a06"/>諸佛。同聲讚嘆西方。護念此經。實爲尊佛之敎。欽
<lb ed="X" n="0932c22"/><lb ed="R033" n="0767a07"/>敬故也。經云何故名爲者。乃世尊倒裝文法。因爲
<lb ed="X" n="0932c23"/><lb ed="R033" n="0767a08"/>六方諸佛。加恩至囑時人。聞是經者。不可忽也。故
<lb ed="X" n="0932c24"/><lb ed="R033" n="0767a09"/>佛反覆追問一句。亦謂不可忽也。其聞而信受。堅
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0933a" n="0933a"/>
<lb ed="X" n="0933a01"/><lb ed="R033" n="0767a10"/>固不移者。如明時。文學唐體如。蘭谿縣人。天性仁
<lb ed="X" n="0933a02"/><lb ed="R033" n="0767a11"/>孝。博覽經書。一日覺世無常。傾心至道。參雲棲。受
<lb ed="X" n="0933a03"/><lb ed="R033" n="0767a12"/>念佛三昧。遂篤志西方。力行十三年如一日。忽於
<lb ed="X" n="0933a04"/><lb ed="R033" n="0767a13"/>冬日謂諸子曰。新春十一日吾行矣。至期。盥浴更
<lb ed="X" n="0933a05"/><lb ed="R033" n="0767a14"/>衣端坐念佛。如入禪定而逝。又陳朱氏。嘉定縣人。
<lb ed="X" n="0933a06"/><lb ed="R033" n="0767a15"/>濬川居士之室也。孝慈天植。素向三寶。年八十一。
<lb ed="X" n="0933a07"/><lb ed="R033" n="0767a16"/>其子參雲棲歸。導以念佛往生。遂篤志淨業。越二
<lb ed="X" n="0933a08"/><lb ed="R033" n="0767a17"/>載示疾時。便云有二靑衣童子在此。卽端坐。因伊
<lb ed="X" n="0933a09"/><lb ed="R033" n="0767a18"/>子固勸隨寢而迦迎戶仰臥中堂。尸忽自轉向西。
<lb ed="X" n="0933a10"/><lb ed="R033" n="0767b01"/>可謂誠感所致也。其時皈信雲棲蓮祖。念佛往生
<lb ed="X" n="0933a11"/><lb ed="R033" n="0767b02"/>者頗衆。眞是一時淨業之盛。乃優曇華千年一現
<lb ed="X" n="0933a12"/><lb ed="R033" n="0767b03"/>瑞。此惟聞經珍重。不忽遺訓故。因有此等善人。一
<lb ed="X" n="0933a13"/><lb ed="R033" n="0767b04"/>切諸佛。至今尙護念此經。</p>
<lb ed="X" n="0933a14"/><lb ed="R033" n="0767b05"/><p xml:id="pX22p0933a1401">△聞持獲利。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933a15"/><lb ed="R033" n="0767b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0933a1501">舍利弗。若有善男子。善女人。聞是經受持者。及聞諸
<lb ed="X" n="0933a16"/><lb ed="R033" n="0767b07"/>佛名者。是諸善男子。善女人。皆爲一切諸佛之所護
<lb ed="X" n="0933a17"/><lb ed="R033" n="0767b08"/>念。皆得不退轉於阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933a18"/><lb ed="R033" n="0767b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0933a1801">聞是經者。疊省上文所示正法。必以信願行力。持
<lb ed="X" n="0933a19"/><lb ed="R033" n="0767b10"/>名往生等義。於今重受諸佛授記。更應受持。緣爲
<lb ed="X" n="0933a20"/><lb ed="R033" n="0767b11"/>世人。得聞此經。及聞諸佛名者。大非易事。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a2001" n="0933a2001"/><anchor xml:id="beg0933a2001" n="0933a2001"/>已<anchor xml:id="end0933a2001"/>聞受
<lb ed="X" n="0933a21"/><lb ed="R033" n="0767b12"/>持。能順佛旨。須知念謂繫念。令不退轉。方證阿耨
<lb ed="X" n="0933a22"/><lb ed="R033" n="0767b13"/>多羅三藐三菩提也。又云。阿者。無也。耨多羅者。上
<lb ed="X" n="0933a23"/><lb ed="R033" n="0767b14"/>也。三藐者。正等也。三菩提著。正覺也。卽佛果號。時
<lb ed="X" n="0933a24"/><lb ed="R033" n="0767b15"/>人若得念佛三昧。亦名入此果號。便獲靈靈獨照
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0933b" n="0933b"/>
<lb ed="X" n="0933b01"/><lb ed="R033" n="0767b16"/>了了常知。不增不減。無得無失。菩提卽我。我卽菩
<lb ed="X" n="0933b02"/><lb ed="R033" n="0767b17"/>提。尙無有進。云何有退。咄。</p>
<lb ed="X" n="0933b03"/><lb ed="R033" n="0767b18"/><p xml:id="pX22p0933b0301">△因囑起信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b04"/><lb ed="R033" n="0768a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0933b0401">是故舍利弗。汝等皆當信受我語。及諸佛所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933b05"/><lb ed="R033" n="0768a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0933b0501">皆當信受者。此是第三回重勸。有判此處。旣屬流
<lb ed="X" n="0933b06"/><lb ed="R033" n="0768a03"/>通正宗。因爲上文所示。正念授受持名往生。然則
<lb ed="X" n="0933b07"/><lb ed="R033" n="0768a04"/>前文。兩次皆所勸願。今復勸信。人旣念佛須要信
<lb ed="X" n="0933b08"/><lb ed="R033" n="0768a05"/>必實信。實信則願願實行。然此勸。乃一經之綱領。
<lb ed="X" n="0933b09"/><lb ed="R033" n="0768a06"/>是傳法之要源。佛恐衆生信心不固。重重勸願勸
<lb ed="X" n="0933b10"/><lb ed="R033" n="0768a07"/>信。深爲現前大衆。以及未來一切衆生。信須實信。
<lb ed="X" n="0933b11"/><lb ed="R033" n="0768a08"/>良以一佛親宣。卽當諦信。況諸佛同讚更何疑耶。
<lb ed="X" n="0933b12"/><lb ed="R033" n="0768a09"/>佛說此經。始終意在信願行三則。此三則。缺一不
<lb ed="X" n="0933b13"/><lb ed="R033" n="0768a10"/>能往生也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933b1301" n="0933b1301"/><anchor xml:id="beg0933b1301" n="0933b1301"/>已<anchor xml:id="end0933b1301"/>知佛恩重重加賜。眞慈憫故。大慈憫
<lb ed="X" n="0933b14"/><lb ed="R033" n="0768a11"/>故。或問曰。有等人。雖在昏寐中。假使勸著痛處。尙
<lb ed="X" n="0933b15"/><lb ed="R033" n="0768a12"/>還不信。何也。答云。不信佛語者。乃惡道中來。餘殃
<lb ed="X" n="0933b16"/><lb ed="R033" n="0768a13"/>未盡。所以愚痴不醒。未當解脫故。此人業盡。必亦
<lb ed="X" n="0933b17"/><lb ed="R033" n="0768a14"/>生信。昔有張善和。殺雞爲業。臨終地獄現前。發極
<lb ed="X" n="0933b18"/><lb ed="R033" n="0768a15"/>十稱念佛。卽生蓮界。故云放下屠刀。立地成佛。此
<lb ed="X" n="0933b19"/><lb ed="R033" n="0768a16"/>人起信。實心實行。便遂其願。今人起信。信無實行。
<lb ed="X" n="0933b20"/><lb ed="R033" n="0768a17"/>故而佛又勸信。以信爲進。若高齊和尙云。若有信
<lb ed="X" n="0933b21"/><lb ed="R033" n="0768a18"/>憶二字。佛不離心。有稱敬二字。佛不離口。求生淨
<lb ed="X" n="0933b22"/><lb ed="R033" n="0768b01"/>土。須要有信。千信卽千生。萬信卽萬生。信佛名號。
<lb ed="X" n="0933b23"/><lb ed="R033" n="0768b02"/>則諸佛救護。必須心常憶佛。口常念佛。身常敬佛。
<lb ed="X" n="0933b24"/><lb ed="R033" n="0768b03"/>如是深行。任意早晚。終無再住閻浮之戀。此是<g ref="#CB15081">䇿</g>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0933c" n="0933c"/>
<lb ed="X" n="0933c01"/><lb ed="R033" n="0768b04"/>發信心。最爲切語。實信。實跡之人。趙州祖師。八十
<lb ed="X" n="0933c02"/><lb ed="R033" n="0768b05"/>又行脚。思照法師。禁語四十年。耑心念佛。智者大
<lb ed="X" n="0933c03"/><lb ed="R033" n="0768b06"/>士。晝夜彌陀十萬聲。鳥長國王。萬機之暇。三十年。
<lb ed="X" n="0933c04"/><lb ed="R033" n="0768b07"/>每日六時念佛。更有古人幾十年。脅不沾蓆。或幾
<lb ed="X" n="0933c05"/><lb ed="R033" n="0768b08"/>年不坐床橙。以上皆是正宗祖師。至今人猶欽仰。
<lb ed="X" n="0933c06"/><lb ed="R033" n="0768b09"/>若非實信。焉能如是。故云信<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c0601" n="0933c0601"/><anchor xml:id="beg0933c0601" n="0933c0601"/>已<anchor xml:id="end0933c0601"/>而領袖不忘之謂。
<lb ed="X" n="0933c07"/><lb ed="R033" n="0768b10"/>信而不受持者。猶不信也。今人若作如是信者。念
<lb ed="X" n="0933c08"/><lb ed="R033" n="0768b11"/>念自念。不念而念。佛卽是心。心卽是佛。則此祗園
<lb ed="X" n="0933c09"/><lb ed="R033" n="0768b12"/>妙旨。千佛元談。一時受畢。</p>
<lb ed="X" n="0933c10"/><lb ed="R033" n="0768b13"/><p xml:id="pX22p0933c1001">△隨願得生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c11"/><lb ed="R033" n="0768b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0933c1101">舍利弗。若有人<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1101" n="0933c1101"/><anchor xml:id="beg0933c1101" n="0933c1101"/>已<anchor xml:id="end0933c1101"/>發願。今發願。當發願。欲生阿彌陀
<lb ed="X" n="0933c12"/><lb ed="R033" n="0768b15"/>佛國者。是諸人等皆得不退轉於阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0933c13"/><lb ed="R033" n="0768b16"/>菩提。於彼國土若<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1301" n="0933c1301"/><anchor xml:id="beg0933c1301" n="0933c1301"/>已<anchor xml:id="end0933c1301"/>生。若今生。若當生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0933c14"/><lb ed="R033" n="0768b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0933c1401">上文囑附。信者起行。今言信<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1401" n="0933c1401"/><anchor xml:id="beg0933c1401" n="0933c1401"/>已<anchor xml:id="end0933c1401"/>生願也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1402" n="0933c1402"/><anchor xml:id="beg0933c1402" n="0933c1402"/>已<anchor xml:id="end0933c1402"/>願今願
<lb ed="X" n="0933c15"/><lb ed="R033" n="0768b18"/>當願者。過現未三時也。擧三時者。言其<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1501" n="0933c1501"/><anchor xml:id="beg0933c1501" n="0933c1501"/>已<anchor xml:id="end0933c1501"/>發願人。
<lb ed="X" n="0933c16"/><lb ed="R033" n="0769a01"/>無一不生也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1601" n="0933c1601"/><anchor xml:id="beg0933c1601" n="0933c1601"/>已<anchor xml:id="end0933c1601"/>願<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1602" n="0933c1602"/><anchor xml:id="beg0933c1602" n="0933c1602"/>已<anchor xml:id="end0933c1602"/>生者。世尊說經之前。有人求
<lb ed="X" n="0933c17"/><lb ed="R033" n="0769a02"/>生彼國。皆得生矣。今願今生者。正乃佛住世時也。
<lb ed="X" n="0933c18"/><lb ed="R033" n="0769a03"/>當願當生者。則聞經<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1801" n="0933c1801"/><anchor xml:id="beg0933c1801" n="0933c1801"/>已<anchor xml:id="end0933c1801"/>後。至於今日。後之又後也。
<lb ed="X" n="0933c19"/><lb ed="R033" n="0769a04"/>先言不退菩提。後云往生。而謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1901" n="0933c1901"/><anchor xml:id="beg0933c1901" n="0933c1901"/>已<anchor xml:id="end0933c1901"/>發願人。卽現世
<lb ed="X" n="0933c20"/><lb ed="R033" n="0769a05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0933c2001" n="0933c2001"/><anchor xml:id="beg0933c2001" n="0933c2001"/>已<anchor xml:id="end0933c2001"/>順覺路。當來必定成佛。今人如果把此一句佛
<lb ed="X" n="0933c21"/><lb ed="R033" n="0769a06"/>號。念念不忘。得能以心無心。無心以心。方許徧遊
<lb ed="X" n="0933c22"/><lb ed="R033" n="0769a07"/>樂國。時時禮覲彌陀。或問曰。旣云無心以心。何祈
<lb ed="X" n="0933c23"/><lb ed="R033" n="0769a08"/>生取。答云。因無其心。無生而生。是名<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c2301" n="0933c2301"/><anchor xml:id="beg0933c2301" n="0933c2301"/>已<anchor xml:id="end0933c2301"/>生今生當
<lb ed="X" n="0933c24"/><lb ed="R033" n="0769a09"/>生。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0934a" n="0934a"/>
<lb ed="X" n="0934a01"/><lb ed="R033" n="0769a10"/><p xml:id="pX22p0934a0101">△總結信願。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a02"/><lb ed="R033" n="0769a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0934a0201">是故舍利弗。諸善男子。善女人。若有信者。應當發願
<lb ed="X" n="0934a03"/><lb ed="R033" n="0769a12"/>生彼國土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a04"/><lb ed="R033" n="0769a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0934a0401">上言有願必生。則因果歷然。只恐不信人。則無願
<lb ed="X" n="0934a05"/><lb ed="R033" n="0769a14"/>求生也。經云若有信者。應當發願。生彼國者。此乃
<lb ed="X" n="0934a06"/><lb ed="R033" n="0769a15"/>世尊第四回重勸。惟願衆生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0934a0601" n="0934a0601"/><anchor xml:id="beg0934a0601" n="0934a0601"/>已<anchor xml:id="end0934a0601"/>信。<anchor xml:id="nkr_note_add_0934a0602" n="0934a0602"/><anchor xml:id="beg0934a0602" n="0934a0602"/>已<anchor xml:id="end0934a0602"/>願。<anchor xml:id="nkr_note_add_0934a0603" n="0934a0603"/><anchor xml:id="beg0934a0603" n="0934a0603"/>已<anchor xml:id="end0934a0603"/>行。更囑
<lb ed="X" n="0934a07"/><lb ed="R033" n="0769a16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0934a0701" n="0934a0701"/><anchor xml:id="beg0934a0701" n="0934a0701"/>已<anchor xml:id="end0934a0701"/>往爲則。以上重重勸說。應當發信發願發行。云
<lb ed="X" n="0934a08"/><lb ed="R033" n="0769a17"/>有願者。無一不生之說。焉可不信。焉可不願。昔有
<lb ed="X" n="0934a09"/><lb ed="R033" n="0769a18"/>一聲極佛功不唐捐。尙蒙佛度。何況信之至者。焉
<lb ed="X" n="0934a10"/><lb ed="R033" n="0769b01"/>有不遂其願。是故世尊云。文殊信首。具足一心。普
<lb ed="X" n="0934a11"/><lb ed="R033" n="0769b02"/>賢願王。不離當念。所以永明壽禪師云。劫石可磨。
<lb ed="X" n="0934a12"/><lb ed="R033" n="0769b03"/>我願無易。</p>
<lb ed="X" n="0934a13"/><lb ed="R033" n="0769b04"/><p xml:id="pX22p0934a1301">△<anchor xml:id="nkr_note_add_0934a1301" n="0934a1301"/><anchor xml:id="beg0934a1301" n="0934a1301"/>已<anchor xml:id="end0934a1301"/>讚諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a14"/><lb ed="R033" n="0769b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0934a1401">舍利弗。如我今者。稱讚諸佛不可思議功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934a15"/><lb ed="R033" n="0769b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0934a1501">如我今者。稱讚諸佛功德者。世尊於此不讚彌陀
<lb ed="X" n="0934a16"/><lb ed="R033" n="0769b07"/>卽讚諸佛。人所難解。然世尊不云彌陀者。因一切
<lb ed="X" n="0934a17"/><lb ed="R033" n="0769b08"/>諸佛。及阿彌陀。同一法身。不在彼我上出言。秪說
<lb ed="X" n="0934a18"/><lb ed="R033" n="0769b09"/>佛佛智慧。力無所畏亦然也。審此理者。彌陀卽諸
<lb ed="X" n="0934a19"/><lb ed="R033" n="0769b10"/>佛。諸佛卽彌陀。雖贊諸佛。卽讚彌陀。葢爲彌陀卽
<lb ed="X" n="0934a20"/><lb ed="R033" n="0769b11"/>在諸佛中也。故下文。則見彌陀與諸佛。同讚釋迦。
<lb ed="X" n="0934a21"/><lb ed="R033" n="0769b12"/>所謂一切諸佛。同一法身者。世尊亦在其中矣。故
<lb ed="X" n="0934a22"/><lb ed="R033" n="0769b13"/>古人云。山林水鳥。皆有彌陀。人也彌陀。我也彌陀。
<lb ed="X" n="0934a23"/><lb ed="R033" n="0769b14"/>可知世尊出言。活之又活。全無撈摸。是道如是。世
<lb ed="X" n="0934a24"/><lb ed="R033" n="0769b15"/>所難信。然而衆生不知世尊。此時著力出頭露面。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0934b" n="0934b"/>
<lb ed="X" n="0934b01"/><lb ed="R033" n="0769b16"/>秪願人人脚跟著地。或問曰。諸佛同一彌陀。意則
<lb ed="X" n="0934b02"/><lb ed="R033" n="0769b17"/>可信。如何人我亦是彌陀耶。答云。古鏡未磨。猶含
<lb ed="X" n="0934b03"/><lb ed="R033" n="0769b18"/>衆象。</p>
<lb ed="X" n="0934b04"/><lb ed="R033" n="0770a01"/><p xml:id="pX22p0934b0401">△爲得道難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934b05"/><lb ed="R033" n="0770a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0934b0501">彼諸佛等。亦稱讚我不可思議功德。而作是言。釋迦
<lb ed="X" n="0934b06"/><lb ed="R033" n="0770a03"/>牟尼佛。能爲甚難希有之事。能於娑婆國土五濁惡
<lb ed="X" n="0934b07"/><lb ed="R033" n="0770a04"/>世。劫濁。見濁。煩惱濁。衆生濁。命濁中。得阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0934b08"/><lb ed="R033" n="0770a05"/>藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934b09"/><lb ed="R033" n="0770a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0934b0901">佛佛互讚。表此淨土法門。決應信受。卽此念佛之
<lb ed="X" n="0934b10"/><lb ed="R033" n="0770a07"/>法。若一佛所讚。亦當信受不疑。今不但釋迦佛讚
<lb ed="X" n="0934b11"/><lb ed="R033" n="0770a08"/>於祗園。乃諸佛讚於六方。可見本師彼佛互相讚
<lb ed="X" n="0934b12"/><lb ed="R033" n="0770a09"/>嘆。豈非超生脫死最要法門。是故世尊。再四叮寧。
<lb ed="X" n="0934b13"/><lb ed="R033" n="0770a10"/>多方訓誘。恩喩慈母。善權方便。委曲就機。仁德洪
<lb ed="X" n="0934b14"/><lb ed="R033" n="0770a11"/>恩。普潤萬類。利物利人莫若世尊。經云。能爲甚難
<lb ed="X" n="0934b15"/><lb ed="R033" n="0770a12"/>希有之事者。唯世尊難行而能行。此出諸佛極讚
<lb ed="X" n="0934b16"/><lb ed="R033" n="0770a13"/>世尊超賢越聖。天上天下。卓然獨擅。所謂能于此
<lb ed="X" n="0934b17"/><lb ed="R033" n="0770a14"/>土五濁世中。常度衆生。佛之全德。實難報答。</p>
<lb ed="X" n="0934b18"/><lb ed="R033" n="0770a15"/><p xml:id="pX22p0934b1801">五濁者。一曰劫濁。衆濁交凑。人壽增減。不定生滅。
<lb ed="X" n="0934b19"/><lb ed="R033" n="0770a16"/>非恒證常也。</p>
<lb ed="X" n="0934b20"/><lb ed="R033" n="0770a17"/><p xml:id="pX22p0934b2001">二曰見濁。諸見熾盛。執斷執常。卽失中道。非正知
<lb ed="X" n="0934b21"/><lb ed="R033" n="0770a18"/>正見也。</p>
<lb ed="X" n="0934b22"/><lb ed="R033" n="0770b01"/><p xml:id="pX22p0934b2201">三曰煩惱濁。愚迷愛著。感召三災。非淸淨心也。</p>
<lb ed="X" n="0934b23"/><lb ed="R033" n="0770b02"/><p xml:id="pX22p0934b2301">四曰衆生濁。惡名穢相。輪迴衆苦。非諸上善人同
<lb ed="X" n="0934b24"/><lb ed="R033" n="0770b03"/>爲一處也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0934c" n="0934c"/>
<lb ed="X" n="0934c01"/><lb ed="R033" n="0770b04"/><p xml:id="pX22p0934c0101">五曰命濁。以此命根。而失初心。刹那背世。非同極
<lb ed="X" n="0934c02"/><lb ed="R033" n="0770b05"/>樂國人民壽命也。於今衆生。可知五濁猶如羅網
<lb ed="X" n="0934c03"/><lb ed="R033" n="0770b06"/>稠林。纏縛屈曲。不能出離。混亂眞性。常受苦逼。幸
<lb ed="X" n="0934c04"/><lb ed="R033" n="0770b07"/>蒙本師恩降五濁界中。剔除人苦。引登彼國。非惟
<lb ed="X" n="0934c05"/><lb ed="R033" n="0770b08"/>世人應當感激。卽諸佛甚爲歡喜。故而一切諸佛
<lb ed="X" n="0934c06"/><lb ed="R033" n="0770b09"/>稱讚淨土法門。世所希有也。今人夙有善根。因緣
<lb ed="X" n="0934c07"/><lb ed="R033" n="0770b10"/>會聚。見者聞者。卽是親身蒙佛授記。再不頂戴奉
<lb ed="X" n="0934c08"/><lb ed="R033" n="0770b11"/>行。仍沒苦海。未免累佛。永遠住於穢土。罪非小矣。</p>
<lb ed="X" n="0934c09"/><lb ed="R033" n="0770b12"/><p xml:id="pX22p0934c0901">△說法更難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934c10"/><lb ed="R033" n="0770b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0934c1001">爲諸衆生。說是一切世間難信之法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0934c11"/><lb ed="R033" n="0770b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0934c1101">前是人中難事。今是難事中難事也。良繇淨土法
<lb ed="X" n="0934c12"/><lb ed="R033" n="0770b15"/>門。一切世間之所難信。佛於塵世得道。復於塵世
<lb ed="X" n="0934c13"/><lb ed="R033" n="0770b16"/>說此正法。以度衆生。又難中難也。是謂第二重難
<lb ed="X" n="0934c14"/><lb ed="R033" n="0770b17"/>事。明示利他功德不可思議。非惟法不受納。反有
<lb ed="X" n="0934c15"/><lb ed="R033" n="0770b18"/>多疑。所謂難謂衆生心。衆生苦塵劫。所言難信者。
<lb ed="X" n="0934c16"/><lb ed="R033" n="0771a01"/>略擧有十。今居穢土。死滅心安。乍聞彼國淸淨莊
<lb ed="X" n="0934c17"/><lb ed="R033" n="0771a02"/>嚴。疑無此事。難信一也。縱信彼國。又疑十方佛刹
<lb ed="X" n="0934c18"/><lb ed="R033" n="0771a03"/>皆可往生。何必定生極樂。難信二也。縱信當生。又
<lb ed="X" n="0934c19"/><lb ed="R033" n="0771a04"/>疑娑婆之去極樂。十萬億國之外。云何極遠而得
<lb ed="X" n="0934c20"/><lb ed="R033" n="0771a05"/>往彼。難信三也。縱信不遠。又疑博地凡夫。罪障深
<lb ed="X" n="0934c21"/><lb ed="R033" n="0771a06"/>重。云何易得往生彼國。難信四也。縱信得生。又疑
<lb ed="X" n="0934c22"/><lb ed="R033" n="0771a07"/>生此淨土。必有奇妙法門多種功行。云何但持名。
<lb ed="X" n="0934c23"/><lb ed="R033" n="0771a08"/>號。遂得往生。難信五也。縱信持名。又疑持此名號
<lb ed="X" n="0934c24"/><lb ed="R033" n="0771a09"/>必須多歷年劫。乃克成就。云何一日七日。便得生
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0935a" n="0935a"/>
<lb ed="X" n="0935a01"/><lb ed="R033" n="0771a10"/>彼。難信六也。縱信七日得生。又疑七趣受生。不離
<lb ed="X" n="0935a02"/><lb ed="R033" n="0771a11"/>胎生卵化。云何彼國。悉是蓮華化生。難信七也。縱
<lb ed="X" n="0935a03"/><lb ed="R033" n="0771a12"/>信蓮生。又疑初心入道。多涉退緣。云何一生彼國。
<lb ed="X" n="0935a04"/><lb ed="R033" n="0771a13"/>便得不退。難信八也。縱信不退。又疑此是接引鈍
<lb ed="X" n="0935a05"/><lb ed="R033" n="0771a14"/>機衆生。上智利根不必生彼。難信九也。縱信利根
<lb ed="X" n="0935a06"/><lb ed="R033" n="0771a15"/>亦生。又疑他經或說有佛。或說無佛。或有淨土。或
<lb ed="X" n="0935a07"/><lb ed="R033" n="0771a16"/>無淨土。狐疑不決。難信十也。如是難信。一切世間
<lb ed="X" n="0935a08"/><lb ed="R033" n="0771a17"/>皆是難信也。不但惡道難信。而人天猶或疑之。不
<lb ed="X" n="0935a09"/><lb ed="R033" n="0771a18"/>但愚迷難信。而賢智猶或疑之。不特初機難信。而
<lb ed="X" n="0935a10"/><lb ed="R033" n="0771b01"/>久修猶或疑之。不特凡夫難信。而二乘猶或疑之。
<lb ed="X" n="0935a11"/><lb ed="R033" n="0771b02"/>故曰一切世間難信之法。今於此世演說此法。是
<lb ed="X" n="0935a12"/><lb ed="R033" n="0771b03"/>猶入躶形之國。宣示威儀。對盲眼之人。指陳黑白。
<lb ed="X" n="0935a13"/><lb ed="R033" n="0771b04"/>此之謂難。故謂利他功德不可思議也。今人難信
<lb ed="X" n="0935a14"/><lb ed="R033" n="0771b05"/>者。則因自性未明。終無湊泊之故。若非世尊開示。
<lb ed="X" n="0935a15"/><lb ed="R033" n="0771b06"/>則萬古永同長夜。所謂念佛求生彼國。見不信者
<lb ed="X" n="0935a16"/><lb ed="R033" n="0771b07"/>之自棄。能信者之有緣。雖今不信。一歷耳根。永爲
<lb ed="X" n="0935a17"/><lb ed="R033" n="0771b08"/>道種。人欲了生脫死。當知自性。然自性不可以有
<lb ed="X" n="0935a18"/><lb ed="R033" n="0771b09"/>心求。不可以無心得。不可以語言造。不可以寂默
<lb ed="X" n="0935a19"/><lb ed="R033" n="0771b10"/>通。離四句。絕百非。空裏栽華。波心踏月。無汝措手
<lb ed="X" n="0935a20"/><lb ed="R033" n="0771b11"/>足處。眞是難信之法。而能信者。豈不難哉。</p>
<lb ed="X" n="0935a21"/><lb ed="R033" n="0771b12"/><p xml:id="pX22p0935a2101">△總結難事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935a22"/><lb ed="R033" n="0771b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0935a2201">舍利弗。當知我於五濁惡世。行此難事。得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0935a23"/><lb ed="R033" n="0771b14"/>三藐三菩提。爲一切世間說此難信之法。是爲甚難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935a24"/><lb ed="R033" n="0771b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0935a2401">述諸佛語。重爲申明。見此二難。故多煩示。然古佛
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0935b" n="0935b"/>
<lb ed="X" n="0935b01"/><lb ed="R033" n="0771b16"/>不虗爲讚辭。今佛非濫膺美譽。實語實行。兩相符
<lb ed="X" n="0935b02"/><lb ed="R033" n="0771b17"/>合。萬代衆生。當諦信而勿疑。感恩而無<anchor xml:id="nkr_note_add_0935b0201" n="0935b0201"/><anchor xml:id="beg0935b0201" n="0935b0201"/>已<anchor xml:id="end0935b0201"/>者也。佛
<lb ed="X" n="0935b03"/><lb ed="R033" n="0771b18"/>恒婆心苦切。反覆叮嚀。所謂得道之難。得小果。猶
<lb ed="X" n="0935b04"/><lb ed="R033" n="0772a01"/>未爲難。得無上菩提。是以難也。說法之難。說其易
<lb ed="X" n="0935b05"/><lb ed="R033" n="0772a02"/>信者。猶未爲難。今說難信之法。是以難也。可知世
<lb ed="X" n="0935b06"/><lb ed="R033" n="0772a03"/>尊備歷艱苦。爲我等故。行此難中難事。一至於此。
<lb ed="X" n="0935b07"/><lb ed="R033" n="0772a04"/>聞斯難者。皆應喜悲交集。感極呼號。聲震三千大
<lb ed="X" n="0935b08"/><lb ed="R033" n="0772a05"/>千世界。勇猛精進。思報佛恩。欲報佛恩。不越二事。
<lb ed="X" n="0935b09"/><lb ed="R033" n="0772a06"/>一者自利。於此塵世。力行此道。因得往生。二者利
<lb ed="X" n="0935b10"/><lb ed="R033" n="0772a07"/>人。於此塵世。復勸諸人。共行此道。同得往生。若人
<lb ed="X" n="0935b11"/><lb ed="R033" n="0772a08"/>不息勤苦。亦是難行而能行。卽佛之子。決定念佛
<lb ed="X" n="0935b12"/><lb ed="R033" n="0772a09"/>能了生死。一心不移。久久如是。必至心佛雙融。境
<lb ed="X" n="0935b13"/><lb ed="R033" n="0772a10"/>體自空。則無法可說。是名說法。心外無佛。佛外無
<lb ed="X" n="0935b14"/><lb ed="R033" n="0772a11"/>心。自覺覺他。覺行圓滿。</p>
<lb ed="X" n="0935b15"/><lb ed="R033" n="0772a12"/><p xml:id="pX22p0935b1501">△重擧聽衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935b16"/><lb ed="R033" n="0772a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0935b1601">佛說此經<anchor xml:id="nkr_note_add_0935b1601" n="0935b1601"/><anchor xml:id="beg0935b1601" n="0935b1601"/>已<anchor xml:id="end0935b1601"/>。舍利弗。及諸比丘。一切世間天人阿修
<lb ed="X" n="0935b17"/><lb ed="R033" n="0772a14"/>羅等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935b18"/><lb ed="R033" n="0772a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0935b1801">法必流通。佛所說法。爲普度衆生故。復列衆者。經
<lb ed="X" n="0935b19"/><lb ed="R033" n="0772a16"/>初明衆聽法。經終明衆受法也。所云流通者。流者
<lb ed="X" n="0935b20"/><lb ed="R033" n="0772a17"/>下澍。通者不壅。若無人傳。則不流。流者不住。傳之
<lb ed="X" n="0935b21"/><lb ed="R033" n="0772a18"/>遇障則不通。通者不塞。普度者。流通十方以及三
<lb ed="X" n="0935b22"/><lb ed="R033" n="0772b01"/>世。非僅爲一處一時之衆生也。是此難信之法。唯
<lb ed="X" n="0935b23"/><lb ed="R033" n="0772b02"/>智能信。所以始終首擧舍利弗。以智當機流通也。
<lb ed="X" n="0935b24"/><lb ed="R033" n="0772b03"/>不言菩薩者。攝比邱中故。阿修羅者。此云非天。無
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0935c" n="0935c"/>
<lb ed="X" n="0935c01"/><lb ed="R033" n="0772b04"/>天行故。等者。八部六道一切衆生也。問曰。修羅至
<lb ed="X" n="0935c02"/><lb ed="R033" n="0772b05"/>爲兇頑。何能執持聖號耶。答云。鬼畜尙解皈依。修
<lb ed="X" n="0935c03"/><lb ed="R033" n="0772b06"/>羅豈不信受。況每見諸經云。修羅聞道解脫。擧莫
<lb ed="X" n="0935c04"/><lb ed="R033" n="0772b07"/>能盡。此土衆生。性確柔軟。然說至修道力行。更多
<lb ed="X" n="0935c05"/><lb ed="R033" n="0772b08"/>剛強難伏。以致權實敎化。反多衆苦。如若今人。一
<lb ed="X" n="0935c06"/><lb ed="R033" n="0772b09"/>聞順命。顚頭會意。則如此經。未呼舍利弗。<anchor xml:id="nkr_note_add_0935c0601" n="0935c0601"/><anchor xml:id="beg0935c0601" n="0935c0601"/>已<anchor xml:id="end0935c0601"/>畢全
<lb ed="X" n="0935c07"/><lb ed="R033" n="0772b10"/>文。何待妙首白槌。雙林撫尺。然後名爲說法竟也。
<lb ed="X" n="0935c08"/><lb ed="R033" n="0772b11"/>是故升堂入室。大衆無增。鼓寂鐘沉。人天不減。</p>
<lb ed="X" n="0935c09"/><lb ed="R033" n="0772b12"/><p xml:id="pX22p0935c0901">△明悉奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c10"/><lb ed="R033" n="0772b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0935c1001">聞佛所說。歡喜信受。作禮而去。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0935c11"/><lb ed="R033" n="0772b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0935c1101">歡喜者。慶所聞故。信受者。領所聞故。作禮者。重所
<lb ed="X" n="0935c12"/><lb ed="R033" n="0772b15"/>聞故。去者。聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0935c1201" n="0935c1201"/><anchor xml:id="beg0935c1201" n="0935c1201"/>已<anchor xml:id="end0935c1201"/>則退而修持也。卽前云三資糧。及
<lb ed="X" n="0935c13"/><lb ed="R033" n="0772b16"/>三慧也。所云慶所聞者。多劫飄零。正以未聞此法。
<lb ed="X" n="0935c14"/><lb ed="R033" n="0772b17"/>今知持名往生。可謂沉疴枕蓆忽遇神方。久客他
<lb ed="X" n="0935c15"/><lb ed="R033" n="0772b18"/>鄕。乍聞家信。忻幸不勝。故云慶也。領所聞者。信之
<lb ed="X" n="0935c16"/><lb ed="R033" n="0773a01"/>不疑。受之弗失。如奉王勅。如遵父命。故云領也。重
<lb ed="X" n="0935c17"/><lb ed="R033" n="0773a02"/>所聞者。中心感激。五體翹覲。如蒙至極之恩。拜謝
<lb ed="X" n="0935c18"/><lb ed="R033" n="0773a03"/>無<anchor xml:id="nkr_note_add_0935c1801" n="0935c1801"/><anchor xml:id="beg0935c1801" n="0935c1801"/>已<anchor xml:id="end0935c1801"/>。故云重也。修持者。古人進而聞道於師。退而
<lb ed="X" n="0935c19"/><lb ed="R033" n="0773a04"/>修道於<anchor xml:id="nkr_note_add_0935c1901" n="0935c1901"/><anchor xml:id="beg0935c1901" n="0935c1901"/>己<anchor xml:id="end0935c1901"/>。非如今人入耳出口也。三資糧者。如上
<lb ed="X" n="0935c20"/><lb ed="R033" n="0773a05"/>聞而信。卽信資。信而受。卽願資。受而去。卽行資也。
<lb ed="X" n="0935c21"/><lb ed="R033" n="0773a06"/>三慧者。聞卽聞慧。歡喜信受者。卽思慧。去而修持
<lb ed="X" n="0935c22"/><lb ed="R033" n="0773a07"/>者。卽修慧也。此經之要。信受根本。因信種諸善根。
<lb ed="X" n="0935c23"/><lb ed="R033" n="0773a08"/>願生極樂。皆得往生。次第作佛。所以佛吿彌勒菩
<lb ed="X" n="0935c24"/><lb ed="R033" n="0773a09"/>薩。今此淨土法門。囑付於汝。於大衆中爲他開示。
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0936a" n="0936a"/>
<lb ed="X" n="0936a01"/><lb ed="R033" n="0773a10"/>當令書寫執持。於此經中生導師想。當令汝等救
<lb ed="X" n="0936a02"/><lb ed="R033" n="0773a11"/>衆危苦。是故我今爲大囑累。於後諸經悉滅。此經
<lb ed="X" n="0936a03"/><lb ed="R033" n="0773a12"/>獨存。念佛一門廣度羣品。則諸經<anchor xml:id="nkr_note_add_0936a0301" n="0936a0301"/><anchor xml:id="beg0936a0301" n="0936a0301"/>已<anchor xml:id="end0936a0301"/>滅而不滅。卽
<lb ed="X" n="0936a04"/><lb ed="R033" n="0773a13"/>是以一存餘。流轉無盡。正總持之謂也。一切衆生。
<lb ed="X" n="0936a05"/><lb ed="R033" n="0773a14"/>應常珍重恭敬。信受奉行。經所在處。如佛現在。</p>
<lb ed="X" n="0936a06"/><lb ed="R033" n="0773a15"/><p xml:id="pX22p0936a0601">△結釋呪意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a07"/><lb ed="R033" n="0773a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0936a0701">拔一切業障根本得生淨土陀羅尼</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a08"/><lb ed="R033" n="0773a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0936a0801">釋呪意者。以呪附經。經得呪而彌顯。以經先呪。呪
<lb ed="X" n="0936a09"/><lb ed="R033" n="0773a18"/>得經而愈靈。交相爲用。應結釋也。此呪詳見不思
<lb ed="X" n="0936a10"/><lb ed="R033" n="0773b01"/>議神力傳。持此呪者。滅罪往生。故以拔業障生淨
<lb ed="X" n="0936a11"/><lb ed="R033" n="0773b02"/>土爲名。陀羅尼者。此云總持也。總持者。法無遺失。
<lb ed="X" n="0936a12"/><lb ed="R033" n="0773b03"/>此經之名不思議功德。持呪持名。卽得往生極樂
<lb ed="X" n="0936a13"/><lb ed="R033" n="0773b04"/>世界。故此呪同名不思議功德也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a14"/><lb ed="R033" n="0773b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0936a1401">宋元嘉天竺三藏求那<g ref="#CB02494">䟦</g>陀羅譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a15"/><lb ed="R033" n="0773b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0936a1501">宋乃南北朝國名。元嘉者年號。天竺者西域國名。
<lb ed="X" n="0936a16"/><lb ed="R033" n="0773b07"/>求那<g ref="#CB02494">䟦</g>陀羅。此云功德賢。</p>
<lb ed="X" n="0936a17"/><lb ed="R033" n="0773b08"/><p xml:id="pX22p0936a1701">呪曰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a18"/><lb ed="R033" n="0773b09"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX22p0936a1801">南無阿彌多婆夜<note place="inline">一</note>哆他伽多夜<note place="inline">二</note>哆地夜他<note place="inline">三</note>阿
<lb ed="X" n="0936a19"/><lb ed="R033" n="0773b10"/>彌利都婆毗<note place="inline">四</note>阿彌利哆<note place="inline">五</note>悉躭婆毗<note place="inline">六</note>阿彌唎哆
<lb ed="X" n="0936a20"/><lb ed="R033" n="0773b11"/><note place="inline">七</note>毗迦蘭帝<note place="inline">八</note>阿彌唎哆<note place="inline">九</note>毗迦蘭多<note place="inline">十</note>伽彌膩<note place="inline">十
<lb ed="X" n="0936a21"/><lb ed="R033" n="0773b12"/>一</note>伽伽那<note place="inline">十二</note>枳多迦利<note place="inline">十三</note>娑婆訶<note place="inline">十四</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0936a22"/><lb ed="R033" n="0773b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0936a2201">凡諸佛所說呪者。卽名心印。佛之秘密心度人記
<lb ed="X" n="0936a23"/><lb ed="R033" n="0773b14"/>事。卽今人所謂暗號也。自古譯師。將唐言記音不
<lb ed="X" n="0936a24"/><lb ed="R033" n="0773b15"/>記義。故無註解。中華人誦持呪者。如對佛說些西
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0936b" n="0936b"/>
<lb ed="X" n="0936b01"/><lb ed="R033" n="0773b16"/>方鄕談。雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0936b0101" n="0936b0101"/><anchor xml:id="beg0936b0101" n="0936b0101"/>已<anchor xml:id="end0936b0101"/>不知呪義。佛若聞之。便覺衆生語言
<lb ed="X" n="0936b02"/><lb ed="R033" n="0773b17"/>朗朗。拜吿無旣。卽以救護。故人所誦往生呪者。阿
<lb ed="X" n="0936b03"/><lb ed="R033" n="0773b18"/>彌陀佛光覆人頂。日夜擁護。無令冤家而得其便。
<lb ed="X" n="0936b04"/><lb ed="R033" n="0774a01"/>則如念佛人。有白澤神。常護其身。光照四十里。諸
<lb ed="X" n="0936b05"/><lb ed="R033" n="0774a02"/>邪不能近也。所以念佛人。現世常得安穩。臨終任
<lb ed="X" n="0936b06"/><lb ed="R033" n="0774a03"/>運往生。是故經呪相聯。正乃顯密圓通。無理不備。
<lb ed="X" n="0936b07"/><lb ed="R033" n="0774a04"/>無利不周。幸蒙世尊。昔垂恩敎。念佛一法。非獨古
<lb ed="X" n="0936b08"/><lb ed="R033" n="0774a05"/>時僧俗。持名往生彼國者。難以盡擧。卽今
<lb ed="X" n="0936b09" type="honorific"/><lb ed="R033" n="0774a06"/>盛朝中。如杭州<name role="" type="person">慈雲寺</name>柏亭法師。繼有若水思齊法
<lb ed="X" n="0936b10"/><lb ed="R033" n="0774a07"/>師等。耑修淨業。皆獲往生。有傳可據。予之目覩者。
<lb ed="X" n="0936b11"/><lb ed="R033" n="0774a08"/>如南京華山文海律師。品行高潔。名重四方。一生
<lb ed="X" n="0936b12"/><lb ed="R033" n="0774a09"/>牽衆。晝夜念佛。年至八旬。一日衆見木佛放光。師
<lb ed="X" n="0936b13"/><lb ed="R033" n="0774a10"/>辭衆坐逝。又淮安府聞思寺巨洪律師。戒律精嚴。
<lb ed="X" n="0936b14"/><lb ed="R033" n="0774a11"/>念佛放生。如遇飛蟲撲水。必以救之。四十年。日夜
<lb ed="X" n="0936b15"/><lb ed="R033" n="0774a12"/>佛不離口。以致廢寢。年至七十餘。預知歿期。念佛
<lb ed="X" n="0936b16"/><lb ed="R033" n="0774a13"/>坐脫。又嘉興<name role="" type="person">普明寺</name>迥塵宗師。常於十方。明講內
<lb ed="X" n="0936b17"/><lb ed="R033" n="0774a14"/>典。不倦化人念佛。師乃熟睡時。佛聲不絕。凡見弟
<lb ed="X" n="0936b18"/><lb ed="R033" n="0774a15"/>子曰。願爾等。爲我終時念佛。助往西方之囑。師高
<lb ed="X" n="0936b19"/><lb ed="R033" n="0774a16"/>年神爽。一日微疾而逝。眼開如生。諸弟子聞師西
<lb ed="X" n="0936b20"/><lb ed="R033" n="0774a17"/>歸。日晚始齊。議了師願。同聲念佛片時。師目自閉。
<lb ed="X" n="0936b21"/><lb ed="R033" n="0774a18"/>又秀水縣人。村居九里滙。陸洪勳。醫業爲生。並不
<lb ed="X" n="0936b22"/><lb ed="R033" n="0774b01"/>計利。若遇貧困者。反施財調治。素性蔬食仁孝。力
<lb ed="X" n="0936b23"/><lb ed="R033" n="0774b02"/>勸合門戒殺放生。日誦金剛經。堅心念佛。年至七
<lb ed="X" n="0936b24"/><lb ed="R033" n="0774b03"/>十餘。一日微<anchor xml:id="nkr_note_add_0936b2401" n="0936b2401"/><anchor xml:id="beg0936b2401" n="0936b2401"/>恙<anchor xml:id="end0936b2401"/>。盥沐更衣。命嗣中堂設座。令家眷
<pb ed="X" xml:id="X22.0434.0936c" n="0936c"/>
<lb ed="X" n="0936c01"/><lb ed="R033" n="0774b04"/>男左女右。兩旁侍立念佛坐化。以上前輩。若非實
<lb ed="X" n="0936c02"/><lb ed="R033" n="0774b05"/>心淨業。焉能如是。更聞遠近僧俗念佛。臨終異爲。
<lb ed="X" n="0936c03"/><lb ed="R033" n="0774b06"/>頗得嘉名者。甚多矣。因未考實。故不記載。適有人
<lb ed="X" n="0936c04"/><lb ed="R033" n="0774b07"/>云。秪信念佛。而不信往生彼國者。何故。因歷見念
<lb ed="X" n="0936c05"/><lb ed="R033" n="0774b08"/>佛人。日常稱行善事。至於終時。則屬尋常而<anchor xml:id="nkr_note_add_0936c0501" n="0936c0501"/><anchor xml:id="beg0936c0501" n="0936c0501"/>已<anchor xml:id="end0936c0501"/>。嗟
<lb ed="X" n="0936c06"/><lb ed="R033" n="0774b09"/>乎。彼雖念佛。口言善事。猶小善而且少。不知彼心。
<lb ed="X" n="0936c07"/><lb ed="R033" n="0774b10"/>不可對人言事。更多矣。況念佛尙未一心。焉同古
<lb ed="X" n="0936c08"/><lb ed="R033" n="0774b11"/>人一例也。如果純善一心念佛。以致覔心不可得。
<lb ed="X" n="0936c09"/><lb ed="R033" n="0774b12"/>覺性不有不無。是登淨土。今我<note place="inline">了根</note>福輕障重。念
<lb ed="X" n="0936c10"/><lb ed="R033" n="0774b13"/>佛日淺。而後佛恩不降者。惟祈<anchor xml:id="nkr_note_add_0936c1001" n="0936c1001"/><anchor xml:id="beg0936c1001" n="0936c1001"/>己<anchor xml:id="end0936c1001"/>赴<name role="" type="person">極樂國</name>中。諸
<lb ed="X" n="0936c11"/><lb ed="R033" n="0774b14"/>上善人。憐憫我等。勉賜慈光接引。庶不虗望托化
<lb ed="X" n="0936c12"/><lb ed="R033" n="0774b15"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0936001" n="0936001"/>運域。至心翹企。遙空拜禱。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0936c13"/>
<lb ed="X" n="0936c14"/>
<lb ed="X" n="0936c15"/>
<lb ed="X" n="0936c16"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 434-A</cb:mulu><head>No. 434-A</head>
<lb ed="X" n="0936c17"/><lb ed="R033" n="0774b17"/><p xml:id="pX22p0936c1701">按佛說彌陀經。舊有註本。曾訪購二十餘年不
<lb ed="X" n="0936c18"/><lb ed="R033" n="0774b18"/>可得。行世者惟蓮池大師疏鈔。聖經高妙。疏解
<lb ed="X" n="0936c19"/><lb ed="R033" n="0775a01"/>精深。而初學讀之驟難領會。<note place="inline">了根</note>不揣愚昧。手
<lb ed="X" n="0936c20"/><lb ed="R033" n="0775a02"/>緝易曉淨土語。兼採龍舒居士淨土文句。幷錄
<lb ed="X" n="0936c21"/><lb ed="R033" n="0775a03"/>諸師貽訓。集成一部。名曰直解正行。間參以臆
<lb ed="X" n="0936c22"/><lb ed="R033" n="0775a04"/>說。譬登高行遠先爲卑邇說法。覽者易於通曉。
<lb ed="X" n="0936c23"/><lb ed="R033" n="0775a05"/>若欲參經妙旨。自有疏鈔在。<note place="inline">了根</note>烏敢贊一詞。</p>
<lb ed="X" n="0936c24"/><lb ed="R033" n="0775a06"/><p xml:id="pX22p0936c2401">乾隆甲辰夏日磬山裔孫<note place="inline">了根</note>敬識書於觀西樓</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0913a0601" to="#end0913a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0914b0401" to="#end0914b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0914b0501" to="#end0914b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0914b1201" to="#end0914b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0915a1301" to="#end0915a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0915c0501" to="#end0915c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916a2201" to="#end0916a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916b2301" to="#end0916b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0917b1301" to="#end0917b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0917b1302" to="#end0917b1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0918a1201" to="#end0918a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0918a1301" to="#end0918a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0918b2201" to="#end0918b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0919b0201" to="#end0919b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0919c0401" to="#end0919c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0919c1001" to="#end0919c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0919c2401" to="#end0919c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0920b1201" to="#end0920b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921a1001" to="#end0921a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921a1501" to="#end0921a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921c1601" to="#end0921c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921c1701" to="#end0921c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921c1801" to="#end0921c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921c2001" to="#end0921c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921c2201" to="#end0921c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0921c2401" to="#end0921c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0922b2401" to="#end0922b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0922c0401" to="#end0922c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0923a1401" to="#end0923a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0923b0501" to="#end0923b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0923b0601" to="#end0923b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0923b2301" to="#end0923b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0923c1401" to="#end0923c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0923c2001" to="#end0923c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0923c2301" to="#end0923c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0924a1701" to="#end0924a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0924b0801" to="#end0924b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0924c0401" to="#end0924c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0925a1001" to="#end0925a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0925a1101" to="#end0925a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0925b0301" to="#end0925b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0925b0701" to="#end0925b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0925b1801" to="#end0925b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0925c2101" to="#end0925c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0925c2401" to="#end0925c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0926a0901" to="#end0926a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0926a1701" to="#end0926a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0926b1801" to="#end0926b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0927a0601" to="#end0927a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0927b2401" to="#end0927b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0928b0801" to="#end0928b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0929b1901" to="#end0929b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0929c1201" to="#end0929c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0929c1401" to="#end0929c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0929c2001" to="#end0929c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0930a1101" to="#end0930a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0930a1201" to="#end0930a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0930b0301" to="#end0930b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0931a2201" to="#end0931a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0932c1001" to="#end0932c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933a2001" to="#end0933a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933b1301" to="#end0933b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c0601" to="#end0933c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1101" to="#end0933c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1301" to="#end0933c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1401" to="#end0933c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1402" to="#end0933c1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1501" to="#end0933c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1601" to="#end0933c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1602" to="#end0933c1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1801" to="#end0933c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c1901" to="#end0933c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c2001" to="#end0933c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0933c2301" to="#end0933c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0934a0601" to="#end0934a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0934a0602" to="#end0934a0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0934a0603" to="#end0934a0603"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0934a0701" to="#end0934a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0934a1301" to="#end0934a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0935b0201" to="#end0935b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0935b1601" to="#end0935b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0935c0601" to="#end0935c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0935c1201" to="#end0935c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0935c1801" to="#end0935c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0935c1901" to="#end0935c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0936a0301" to="#end0936a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0936b0101" to="#end0936b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0936b2401" to="#end0936b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">恙</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB17736">𭼞</g></rdg></app>
<app from="#beg0936c0501" to="#end0936c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0936c1001" to="#end0936c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0913001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0913001">城疑域</note>
<note n="0914001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0914001">姿疑資</note>
<note n="0920001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0920001">惑疑感</note>
<note n="0921001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0921001">神當作身</note>
<note n="0921002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0921002">賀當作貨</note>
<note n="0936001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0936001">運疑蓮</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0913a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0913a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0914b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0914b0401">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0914b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0914b0501">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0914b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0914b1201">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0915a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0915c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0916a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0916b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0917b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0917b1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0917b1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0917b1302">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0918a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0918a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0918a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0918a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0918b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0918b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0919b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0919b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0919c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0919c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0919c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0919c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0919c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0919c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0920b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0920b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921a1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0921c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0921c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0922b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0922b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0922c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0922c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0923a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0923a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0923b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0923b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0923b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0923b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0923b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0923b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0923c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0923c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0923c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0923c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0923c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0923c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0924a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0924a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0924b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0924b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0924c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0924c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0925a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0925a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0925a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0925a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0925b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0925b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0925b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0925b0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0925b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0925b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0925c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0925c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0925c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0925c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0926a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0926a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0926a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0926a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0926b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0926b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0927a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0927a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0927b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0927b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0928b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0928b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0929b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0929b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0929c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0929c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0929c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0929c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0929c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0929c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0930a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0930a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0930a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0930a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0930b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0930b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0931a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0931a2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0932c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0932c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0933c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0934a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0934a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0934a0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0934a0602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0934a0603" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0934a0603">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0934a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0934a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0934a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0934a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0935b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0935b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0935b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0935b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0935c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0935c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0935c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0935c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0935c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0935c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0935c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0935c1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0936a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0936a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0936b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0936b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0936b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0936b2401">恙【CB】，<g ref="#CB17736">𭼞</g>【卍續】</note>
<note n="0936c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0936c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0936c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0936c1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>